de benenwagen nemen
('de trein van elf uur nemen/trein 11 nemen')
Heerst er een vloek over trein 11 of de trein van 11 uur? Valt deze trein zo vaak uit dat je meestal de benenwagen moet nemen? Nee, het gaat hier om de overeenkomst in vorm tussen het fysieke getal 11 en twee benen en daarom betekent 'trein 11 nemen' 'de benenwagen nemen', te voet gaan dus.
volgende keer:
gaan we proberen ons geweten te sussen...
dat duurt nog wel even / zo ver zijn we nog niet
('het is niet morgen de vorige dag')
Iets vindt of morgen plaats of het heeft de vorige dag plaatsgevonden. De dag dat die twee momenten samenvallen zal uiteraard nog lang op zich laten wachten, dat ligt zelfs nog verder weg dan ons 'niet van vandaag op morgen', dat in eerste instantie wat op de uitdrukking van vandaag lijkt, maar als je het iets preciezer bekijkt lijkt het eerder op Sint-Juttemis, aangezien het gewoon onmogelijk is.
volgende keer
Wat gebeurt er als je de trein van 11 uur pakt?
haar (zijn?) bloemetje is al geplukt
('de wolf gezien hebben')
De laatste jaren lijkt de wolf vanuit Duitsland weer op te rukken naar ons land en steeds vaker horen we meldingen (en zien we foto's) van mensen die de of een wolf gezien hebben. Ver voor de achttiende eeuw, toen wolven veel algemener waren, werd de uitdrukking gebruikt voor mensen die tijdens de jacht op een wolf gestuit waren, en vervolgens voor krijgslustige, ervaren mannen.
In de zestiende eeuw werd la danse du loup echter gebruikt in de betekenis van 'het liefdesspel'. Toen de wolvenjacht steeds minder voorkwam, bleef de betekenis 'ervaren' wel behouden, maar werd deze dus in verband gebracht met het liefdesspel: 'ervaren in het liefdesspel'. Tegenwoordig is trouwens één ervaring met het liefdesspel al wel genoeg om 'de wolf gezien te hebben'...
volgende keer:
is niet van vandaag op morgen...
bank
Als u Franse gasten uitnodigt en u zegt vriendelijk Asseyez-vous sur le banc ('Gaat u maar op de bank zitten'), zullen ze misschien een blik uit het raam werpen en kijken of daar een tuinbankje staat. Een banc is namelijk een harde bank zoals je die in stadsparken of op straat zult aantreffen, doorgaans overigens niet zo'n bijzonder exemplaar als op de foto uit de Jardin des Plantes in Nantes. Mensen uitnodigen om sur la banque te gaan zitten is nog merkwaardiger, tenzij de plaatselijke ABN-, Rabo- of ING-bank is voorzien van een bijzonder dakterras met oogverblindend uitzicht. Een zitbank in de huiskamer is echter een canapé, of een sofa of een divan.
volgende keer:
In Nederland stelt men steeds vaker de vraag: 'Wie heeft de wolf gezien?' Wat zou een Fransman begrijpen als je hem deze vraag stelde?
door het lint gaan / kalm blijven
('de stoppen (doen) doorslaan / zen blijven')
Vandaag weer eens twee uitdrukkingen voor de prijs van één. Bijgaand plaatje hoort bij een website waarop je 17 tips krijgt om kalm te blijven en niet door het lint te gaan bij de opvoeding van pubers. Misschien moet ik die ook eens bezoeken...
Tegenwoordig wordt een kortsluiting in huis vaak voorkomen door een veiligheidsschakelaar die automatisch de zekeringen uitschakelt, maar vroeger sloegen bij zo'n probleem onherroepelijk de stoppen door, die je vervolgens moest vervangen. Deze oude stoppen waren gemaakt van porselein en bevatten een loden draad (vandaar het woord plomb, 'lood'). Als de stroom te hoog werd, smolt deze loden draad en daarmee werd de elektriciteit uitgeschakeld. Om de stroom weer in te kunnen schakelen moest je dan wel reservedraad hebben. Laat ik het hierbij laten, want ik ben zo atechnisch dat ik bij meer details zulke flaters ga slaan dat bij menigeen de stoppen zullen doorslaan.
Nee, blijf dan liever zen. Je hoort het in het Nederlands ook wel eens. In het Frans wordt heel veel verwezen naar de weldaden van de Japanse zen-meditatie die ons in ons jachtige leven weer een beetje rustig kan maken.
volgende keer:
gaan we dan ook maar eens even rustig op de bank zitten...
daar kan ik geen chocola van maken / daar is geen touw aan vast te knopen / voor de kat zijn ...
('dat is pap voor katten')
De uitdrukking van vandaag kan twee dingen betekenen: dat iets onbegrijpelijk is ('daar kan ik geen chocola van maken / daar is geen touw aan vast te knopen') of dat iets totaal nutteloos is ('iets doen voor de kat zijn staart of een ander lichaamsdeel'). De tweede betekenis is de oorspronkelijke sinds de achttiende eeuw. Katten zouden geen pap willen eten om hun snorharen niet te bevuilen. Bovendien was het totaal onnodig om hun pap te serveren aangezien ze van jongs af aan uitstekende hoek- en snijtanden hebben om harde etenswaren door te bijten in tegenstelling tot baby's en sommige ouden van dagen die bij gebrek aan deze natuurlijke gereedschappen gebaat zijn bij het eten van pap.
De eerste betekenis wordt vooral gebruikt voor werk dat slecht gedaan is of voor teksten die slecht geschreven zijn en/of volstrekt onbegrijpelijk zijn.
volgende keer:
Hoe ga je in het Frans door het lint?
beter één vogel in de hand dan tien in de lucht
('je moet de prooi niet loslaten voor de schaduw')
... en zeker niet voor je eigen schaduw, zoals Lucky Luke hier doet. Deze uitdrukking bestaat al heel lang want hij is in feite gebaseerd op een van de fabels van Aesopus, nl. 'de hond die vlees draagt'. De beroemde zeventiende-eeuwse Franse fabeldichter La Fontaine nam dit over in zijn korte fabel Le chien qui lâche sa proie pour l'ombre ('de hond die zijn prooi loslaat voor de schaduw'). Daarin staat te lezen: Ce chien, voyant sa proie en l'eau représentée, / La quitta pour l'image, et pensa se noyer. / La rivière devint tout d'un coup agitée ; / À toute peine il regagna les bords, / Et n'eut ni ombre ni le corps. ('Toen deze hond zijn prooi in het water weerspiegeld zag / liet hij hem los voor het beeld en dacht haast te verdrinken / De rivier werd plotseling onrustig ; / Met grote moeite bereikte hij de overkant, / En had noch de schaduw noch zijn prooi.'
De moraal is dus: wees tevreden met wat je hebt, want als je dat loslaat op zoek naar iets beters, heb je uiteindelijk misschien helemaal niets...
volgende keer:
Wat is kattenpap?
