remettre les pendules à l'heure

alle neuzen dezelfde kant uit doen wijzen / de zaken op een rij zetten
('de klokken weer op tijd zetten')

Als je het eens wilt worden over de basis van een discussie om vooruit te kunnen gaan of iets weer even recht wilt zetten, dan kun je in het Frans zeggen dat je de klokken weer op tijd zet. Als je een bepaalde opdracht in dezelfde tijd moet uitvoeren, dan is het natuurlijk wel handig als je horloges dezelfde tijd aangeven. Met de smarttelefoons en smartwatches van tegenwoordig gaat dat allemaal automatisch, maar zo is dat lange tijd niet geweest. 

volgende keer:
gooien we het over een andere boeg...

à plein badin

met volle kracht vooruit
('met de snelheidsmeter voluit')

... dus vooral niet met de wijzer op nul. Een badin is een snelheidsmeter in een vliegtuig. Het woord heeft niets te maken met het bijvoeglijk naamwoord badin dat 'schertsend, luchthartig' betekent, noch met het werkwoord badiner ('schertsen, gekscheren') maar alles met Raoul-Édouard Badin, een Franse luchtmachtofficier die in 1914 een snelheidsmeter voor vliegtuigen uitvond.

volgende keer:
zetten we alle klokken gelijk...

panneaux insolites : sangliers

wilde zwijnen

Pas op voor overstekende...

Ja, dan zou ik onmiddellijk op de rem trappen, als wilde zwijnen er zo uit bleken te zien. Ik geloof zeker in de evolutietheorie, maar een zo snelle ontwikkeling zou me toch wel verbazen...

volgende keer:
gaan we met volle kracht vooruit...

rancard - rencard - rancarder

date - afspraakje / inlichten - tippen

De jongen op de foto heeft zo te zien een blind date, te oordelen aan de roos in zijn mond. Een date of afspraakje is een rendez-vous in het Frans; letterlijk is dat een soort opdracht: 'begeeft u zich (naar die en die plaats)'. 
Het woord rencard lijkt ongeveer op hetzelfde moment (eind negentiende eeuw) op verschillende manieren te zijn ontstaan. Het eerst werd het in 1889 aangetroffen met de betekenis 'inlichting, informatie' en wordt in verband gebracht met de werkwoorden racorder ('instrueren') en recorder ('vertellen, verslag doen') en ook wel met het bargoense rencarter ('inschrijven in het register van de politie'). In 1898 is het voor het eerst opgetekend in de nu meest gebruikte betekenis 'date, afspraak'. Over de oorsprong van het woord is men het niet eens. Sommigen brengen het in verband met rencarrer ('weer naar huis of naar een veilige plek gaan na iets te hebben uitgespookt') of met het al eerder genoemde bargoense rencarter dat ook 'een (uitnodigings)kaartje sturen' kan betekenen. Of het is misschien gewoon een verkorting van rencontre ('ontmoeting'). 
Een rancard kan ook een 'tip', 'inlichting' betekenen, die misschien door de politie weer naar de prullenbak wordt verwezen: mis au rancart (met een t inderdaad)... Het blijft toch een fascinerende taal.

volgende keer:
passen we op voor bijzonder overstekend wild...

un panier de crabes

Welkom in de nieuwe gemeenteraad
van Sables d'Olonne

een wespennest / een slangenkuil
('een krabbenmand')

Hoera! Je bent verkozen in de gemeenteraad. Maar of je daar in Sables d'Olonne zo blij mee moet zijn, is maar de vraag getuige de cartoon. Het lijkt erop dat de gemeenteraadsleden elkaar daar de hersens in slaan, tussenstand meerderheid 5 - meerderheid 3. Dat laatste klinkt voor ons als coalitieland misschien vreemd, maar in veel landen maakt één partij doorgaans de dienst uit en hoeft men geen coalitie aan te gaan. Maar binnen die meerderheidspartij kan men het dus nog flink oneens zijn. Het kan een waar wespennest  (un guêpier) zijn waarin je je begeeft, of een slangenkuil (un nid de vipères, lett. 'een addernest' of un noeud de vipères, 'een adderkluwen'). Daarnaast - en dat is natuurlijk wel passend voor een badplaats als Sables d'Olonne - bestaat er in Frankrijk ook het  beeld van een mand vol pas gevangen krabben die ook voortdurend proberen elkaar uit de weg te gaan en als het kan de mand te verlaten. Nee, het is nog niet zo eenvoudig, die politiek...

volgende keer:
hebben we een date...

envoyer au bain

afpoeieren / het bos in sturen
('het bad in sturen')

Tegenwoordig kun je deze uitdrukking gebruiken om te zeggen dat je ongewenste gasten (denk aan Jehova's getuigen of huis-aan-huis verkopers) af te poeieren.
In de negentiende eeuw bestond de uitdrukking naast varianten als Va te baigner ('neem een bad') en Va te laver ('ga jezelf wassen') en kon in eerste instantie gezegd worden tegen iemand wiens hygiënische toestand zo deplorabel was dat hij of zij zich beter even kon wassen om de luchtkwaliteit in huis niet te veel te verpesten. Ik stel me zo voor dat het vooral werd gezegd tegen kinderen in de puberleeftijd of tegen man- (of vrouwlief... maar we hebben het over de negentiende eeuw) die vies en stinkend van de akker of de werkplaats kwam en ongewassen aan tafel ging zitten. Nu het met de algemene hygiëne doorgaans beter gesteld is, zegt men eerder: Va te promener ('ga wandelen'), Va te faire cuire un oeuf ('laat een ei voor je bakken') of wat minder fijnzinnig: Va te faire foutre ('ga je laten neuken'). Geef mij het bos of het bad maar...

volgende keer:
begeven wij ons in een wespennest, een slangenkuil of een...

ne pas avoir inventé l'eau tiède (chaude)

het buskruit niet uitgevonden hebben
('het lauw/warm water niet uitgevonden hebben')

Vier jaar geleden heb ik hier al eens een variant van hetzelfde gezegde gesproken: ne pas avoir inventé le fil à couper le beurre. 
Het gaat natuurlijk om de ironie in deze uitdrukking: bij het begrip 'uitvinden' denk je normaal gesproken aan iets ingenieus waar niemand anders op had kunnen komen en niet op iets banaals en voor de hand liggends als lauw of warm water. 

volgende keer:
Over warm of lauw water gesproken: ik denk dat ik maar eens een bad neem...