français de la rue : zinc

bar, toog / café / vliegtuig / maat / vent

Deze blinde proeverij vindt plaats in een waterbar, aan de toog, de zinc in het Frans, een populair woord voor het officiële comptoir ('toonbank, bar, toog', 'daar waar het geld geteld wordt'), overgenomen uit het Duitse Zink en verwijzend naar het materiaal waarvan het bovenblad van de bar soms gemaakt was (hoewel meestal van koper...).

Als totum pro parte wordt zinc soms ook gebruikt om de hele bistro, bar of café aan te duiden en het kan zelfs staan voor een vliegtuig.

Een heel andere betekenis van het woord (met een heel andere herkomst) is 'maat/vent'. Hierbij heeft het niets te maken met het metaal zink, maar is er sprake van een verlan-variant van het woord cousin ('neef'). Draai beide lettergrepen om: zin-cou en kap volgens het bekende procedé de laatste klinker af, en je hebt wederom het woord zinc in de betekenis van 'neef / maat / vent'.

volgende keer:
sluiten we de tent...

jouer la belle

de tie-break winnen / graag flirten
('de mooie dame spelen')

Het zijn nogal verschillende betekenissen van dezelfde uitdrukking maar bij nader inzien hebben ze misschien toch wel iets met elkaar te maken. Daarvoor moeten we terug naar de Middeleeuwen, om precies te zijn naar de riddertoernooien. In de hoofse tijd speelden adellijke dames daarbij een grote rol. De ridders die aan een toernooi deelnamen speelden ter ere van een dame (waarnaar uiteraard la belle verwijst, denk aan la belle dame sans merci, 'de schone dame zonder genade'). Tijdens het toernooi droegen ze de mouw (la manche) van het kleed van de dame als vaandel. Wonnen ze de eerste en tweede manche (nog steeds wordt er in de sport naar dit gebruik verwezen!), dan 'kregen' ze la belle, d.w.z. dan verdienden ze een kus van 'hun' dame.
Dit zou goed kunnen verklaren waarom jouer la belle zowel 'de tie-break winnen' als 'graag flirten' is gaan betekenen. 
Een wat minder romantische verklaring is dat het een verkorting zou zijn van avoir la belle partie ('de mooie partij / de mooie (wed)strijd hebben') wat zoiets betekent als 'gemakkelijk spel hebben'. Een tie-break is een vereenvoudigde vorm van het spel in kwestie en dus op papier gemakkelijker te winnen dan het eigenlijke spel...

volgende keer:
gaan we aan de bar zitten...

sonner le tocsin

de noodklok luiden

De tocsin (van toc, onomatopeïsch woord voor een klopgeluid en seing, 'teken') is een noodklok, die door de kerk langdurig en herhaaldelijk geluid wordt in het geval van een brand, een opstand of het uitbreken van een oorlog. Net als in het Nederlands heeft 'de noodklok luiden' de betekenis van 'waarschuwen' gekregen.

volgende keer:
winnen we de tie-break...

faire (la) grève

staken
('zandoever doen')

Het woord grève ('staking') betekent van oorsprong 'zandoever'. Dat behoeft natuurlijk wat nadere uitleg. Daarvoor gaan we enkele eeuwen terug in de geschiedenis. Op het plaatje ziet u een weergave van een belangrijke plek in Parijs in de Middeleeuwen, om precies te zijn het Place de Grève, waar tijdens de Franse Revolutie de eerste guillotine stond en dat sinds 1830 het Place de l'Hôtel de Ville heet. Voordat deze plaats het stadhuisplein werd, bevond zich hier een zandoever die de Seine in liep en die diende als loswal. Op die loswal verzamelden zich werkloze mannen in de hoop gemonsterd te worden door schippers en later ook door andere werkgevers die op zoek waren naar personeel. Begin negentiende eeuw gingen arbeiders die ontevreden waren over hun werkomstandigheden zich ook op dit plein verzamelen, waaruit zich dus de huidige betekenis ontwikkelde. 

volgende keer:
luiden we de noodklok...

un combat homérique

een titanenstrijd / een homerisch gevecht
('een homerische strijd')

De Griekse dichter Homerus heeft ons twee epische gedichten overgeleverd: de Ilias die in ongeveer 15.000 verzen de Trojaanse Oorlog bezingt en de Odyssee die in ongeveer 12.000 verzen de heldendaden van Odysseus bezingt tijdens zijn jarenlange zwerftochten op weg terug naar zijn geliefde Ithaka. De heldendaden van deze superheld avant la lettre waren zo exceptioneel dat het bijvoeglijk naamwoord 'homerisch' de betekenis 'uitzonderlijk, episch' heeft gekregen.

volgende keer:
gaan we staken...

mentir comme un arracheur de dents

'Wees gerust, je voelt er niks van.'
- 'Weet je het zeker?'
- 'Hij zegt het toch?...'

liegen dat het gedrukt staat
('liegen als een tandentrekker')

In de zeventiende eeuw voerden tandartsen, of beter gezegd, tandentrekkers hun praktijk uit op markten en publieke pleinen. Ze hadden nog niet de beschikking over middelen die voor verdoving konden zorgen en probeerden daarom hun patiënten gerust te stellen door een pijnloze behandeling te beloven, hetgeen ze uiteraard niet konden waarmaken...

volgende keer:
voeren we een titanenstrijd...

panneaux insolites : Carmen a commencé ici

Hier is Carmen begonnen...

Je kunt je eigen leven cachet geven met een plaquette. Want wie is Carmen?
Je zou eerst misschien kunnen denken dat het gaat om het beroemde personage uit Prosper Mérimées roman en Bizets gelijknamige opera, maar was dat geen fictief personage?

Bovendien, Carmen blijkt nog steeds te leven, want ze mag hier begonnen zijn (als wat trouwens...?), maar momenteel heeft ze een grotere kamer, staat er op het bordje. Hoe dan ook, we hebben even bij haar stilgestaan...

volgende keer:
liegen we dat het gedrukt staat...