un coup de pied en vache

Je kunt me niet onbeperkt blijven melken...

een schurkenstreek / een mes in de rug / een stoot onder de gordel
('een schop als koe')

Er staat inderdaad niet de vache ('van een koe') maar en vache ('als een koe') en dat verraadt dat de uitdrukking niet afkomstig is uit de koeien- maar uit de paardenwereld. Als een paard geïrriteerd is, kan hij een schoppende beweging maken met beide achterbenen tegelijk, maar soms doet hij het ook 'op zijn koes', door plotseling één achterbeen naar voren of opzij te verplaatsen op een voor de ander zeer onverwacht, zeg maar gerust verraderlijk moment. Dat verraderlijke element heeft aanleiding gegeven tot het ontstaan van de uitdrukking van vandaag. Deze wordt ook nog wel eens verkort tot un coup vache. Halverwege de negentiende eeuw is zelfs het woord vache alleen een argot-aanduiding voor politieagenten en verklikkers geworden.

volgende keer:
vragen we ons af wat u voor pruimen zou geven...

épée de Damoclès

het zwaard van Damocles

Weinigen van ons hebben waarschijnlijk het spannende oorlogsboek van Willem Frederik Hendriks niet gelezen, maar hoe zat dat nou ook al weer met dat zwaard van Damocles in de Griekse mythologie? 
Wel, in de vijfde eeuw voor Christus was Damocles een hoveling aan het hof van de tiran Dionysius de Oudere van Syracuse, op het huidige Sicilië. Tijdens een banket waaraan hij aanzat, vertelde hij hoe jaloers hij eigenlijk was op de macht en de rijkdom van de tiran. Daarop wilde Dionysius hem duidelijk maken dat het leven van een tiran echt niet allemaal koek en ei was. Hij wist zich altijd omringd met complotdenkers en vrouwen die hem wilden vergiftigen. Je moest een hele schare aan maîtresses tevreden stellen, enz. enz. Damocles wilde er niets van horen. Daarom liet Dionysius hem plaatsnemen op zijn eigen troon en hing een zwaard boven zijn hoofd, alleen bevestigd met een paardenhaar en uiteraard met de punt naar beneden. Daarbij zei hij: 'Geniet met volle teugen van je banket!' Hij mocht tot het eind van zijn termijn op die plaats blijven zitten en garandeerde Damocles dat hij de zaken dan net zou beschouwen als de tiran dat deed. En Damocles genoot inderdaad... als een boer met kiespijn.

volgende keer:
krijgen we een trap van een koe...

mener une vie de bâton de chaise

er maar op los leven
('een leven van een stoelsport leiden')

Tegenwoordig is een bâton de chaise een sport van een stoel, maar in vroeger tijden was het ook de benaming van de lange latten waarop een draagstoel bevestigd was. Hoe precies de uitdrukking is ontstaan, is niet helemaal duidelijk. Het zou kunnen verwijzen naar het ongeregelde leven van de latten zelf, die voortdurend heen en weer bewogen werden of weer verwijderd moesten worden om de deur te kunnen openen. Maar het zou ook kunnen verwijzen naar het ongeregelde leven van de dragers, die altijd maar onderweg waren en moesten wachten op de terugkeer van de passagier van de draagstoel, vaak van bordelen en gokhallen...

volgende keer:
hangt het zwaard van Damocles boven ons hoofd...

panneaux insolites : les citations Facebook

Het probleem met citaten op Facebook,
is dat het moeilijk is om zeker te weten
of ze wel authentiek zijn.
Napoléon Bonaparte.

Citaten op Facebook

Tja, als zo'n beroemd en invloedrijk persoon het zegt, moet het toch wel waar zijn... Bovendien, het stond op Facebook...

volgende keer:
leiden we een leven als een stoelpoot...

français de la rue : ça caille !

het is berekoud!
('het klontert / het stremt')

Gelukkig ben ik net aan het wennen aan een thermostaat die twee graden lager staat, het begint me zelfs al op te vallen hoe warm het ineens in openbare gebouwen is en het is een feit... voor het eerst sinds tijden is het weer eens behoorlijk koud buiten. Het werkwoord cailler heeft een mot savant variant (een mot savant, lett. 'geleerd woord', is een woord dat in de renaissance rechtstreeks door deskundigen is overgenomen uit het Latijn en vaak naast varianten bestaat die al langere tijd uit hetzelfde Latijnse woord waren ontstaan en door taalveranderandingen 'aangetast' waren: zo bestaat naast het mot savant portique ('portiek') ook het natuurlijk geëvolueerde porche met dezelfde betekenis). In het geval van het werkwoord cailler is dat het mot savant coaguler (van het Latijnse coagulare) dat 'samenklonteren, stremmen' betekent en dat is wat er natuurlijk ook met water gebeurt als het gaat vriezen: het neemt een vaste vorm aan. Het werkwoord cailler bestaat in deze betekenis alleen in straatfrans en is een onpersoonlijk werkwoord, dat dus alleen in de derde persoon enkelvoud bestaat. Ik wens u ondanks alles een warm weekend toe!

volgende keer:
hebben we fake news...

brut de décoffrage

ruwe schets / in de huidige/naakte/kale staat
('ruw van ontkisten')

Het huis op de foto moet nog 'aangekleed' worden, het is kaal opgeleverd, brut de décoffrage. Brut moet je hier opvatten als 'grof, ongepolijst' en décoffrage betekent letterlijk 'ontkisten, net uit de kist komen'. Gedacht moet hier worden aan de bekisting van beton, waarbinnen dus het ruwe beton gegoten is. Iets wat brut de décoffrage is, is dus net gegoten, maar nog niet gepleisterd of op een andere manier bewerkt. 
In figuurlijke zin kan de uitdrukking ook gebruikt worden voor mensen met weinig tact en verfijning.

volgende keer:
is het bitter koud...

pousser comme un champignon

groeien als kool / uit de pan rijzen
('groeien als een paddenstoel')

De uitdrukking van vandaag is gedeeltelijk een 'valse vriend'. Hij ziet eruit als ons 'als paddenstoelen uit de grond schieten', en zo kan hij in sommige gevallen ook wel gebruikt worden, maar eerder dan 'zich vermeerderen' betekent het meestal 'zich vergroten', dus eigenlijk 'groeien als kool'. Niet te verwarren trouwens met pousser sur le champignon (lett. 'drukken op de paddenstoel'), wat 'het gaspedaal indrukken' betekent.
Aanvankelijk werd de uitdrukking pousser comme un champion gebruikt voor personen die in heel korte tijd rijk en machtig werden. Een nouveau riche werd ook wel champignon d'une nuit ('paddenstoel van één nacht') genoemd. Nu wordt het dus vooral voor een plotselinge groei van iets gebruikt, bijvoorbeeld in la ville pousse comme un champignon ('de stad groeit als kool').

volgende keer:
maken we een ruwe schets...