il ne faut jamais dire : fontaine, je ne boirai pas de ton eau

zeg nooit nooit
('je moet nooit zeggen: fontein, ik zal niet van jouw water drinken')

In een middeleeuwse fabliau (kort humoristisch verhaal) komt een dronkaard voor die op een dag gezworen heeft nooit meer ook maar een druppel water te zullen drinken, tot hij op een avond na een flink drinkgelag straalbezopen op weg naar huis plotseling in een fontein valt en daar zoveel water binnenkrijgt dat hij verdrinkt. Zijn vrienden denken dat hij het over zichzelf heeft afgeroepen door te zweren dat hij nooit ook maar een druppel water zal drinken. Deze fabliau heeft aanleiding gegeven tot de uitdrukking van vandaag.

volgende keer:
nemen we twee stukjes vla...

boire un canon

een afzakkertje pakken / een borrel nemen
('een kanon drinken')

Dat zou nog wel eens in het verkeerde keelgat kunnen schieten als je een heel kanon probeert leeg te drinken. Maar wijnboeren vinden het natuurlijk prima: boire un canon, c'est sauver un vigneron ('een glaasje drinken, daar red je een wijnboer mee').
Een glaasje dus, niet een heel kanon. Je moet weten dat een canon in de zestiende eeuw een schenkmaat was, om precies te zijn een zestiende pint. Deze maat werd gebruikt om wijn en met name sterke drank af te meten.

Begin negentiende eeuw ging de betekenis over naar de wijn zelf. Daarnaast bestond de uitdrukking boire un coup waarin un coup stond voor de hoeveelheid drank die je in één teug achterover kon slaan. Beide uitdrukkingen zijn in elkaar geschoven tot boire un canon.

volgende keer:
slaan we een borreltje nooit af...

dessins humoristiques : réunion annuelle du club des pneus d'été

jaarlijkse bijeenkomst zomerbandenclub

Zolang wij in ons eigen land blijven, hebben we hier nauwelijks mee te maken, maar mensen die naar de wintersport gaan komen toch voor de beslissing te staan hun banden te vervangen in wintertijd. Misschien hebben sommigen dat de laatste tijd maar laten zitten omdat er zo weinig sneeuw viel in de wintersportgebieden. Inmiddels lijkt dat in veel gebieden al weer achterhaald. In de 'sneeuwlanden' zelf blijken ook veel automobilisten te bestaan die hardnekkig weigeren hun zomerbanden te vervangen door winterbanden. En zo zou een bijeenkomst van de club van zomerbandenliefhebbers er uit kunnen zien volgens deze foto.

volgende keer:
drinken we uit een kanon...

français de la rue : nawak

bullshit / complete onzin

De Franse jongeren/geheimtaal verlan waarbij je lettergrepen omkeert (l'envers = het omgekeerde, wat dus verlan geeft) is een speciale tak van wetenschap waard. We bespraken al eens verlan voor gevorderden met de voorbeelden femme - meu-fa - meuf en mec - keu-me - keum of voor vergevorderden flic - keu-fli - keuf, maar het kan altijd nog ingewikkelder. 

N'importe quoi (lett. 'maakt niet uit wat' oftewel 'wat dan ook') wordt in de Franse omgangstaal vaak gebruikt in de betekenis 'bullshit, complete onzin'. Als je hier verlan op loslaat, krijg je in eerste instantie portninwak (nou ja, bekijk het maar eens zorgvuldig). Maar dat is natuurlijk altijd nog een mond vol. Eigenlijk bestaan er geen verlanwoorden met meer dan twee lettergrepen. Portninwak (met de neusklank -in in het midden) is eerst geëvolueerd tot portnawak en vervolgens is de eerste lettergreep erafgehaald en zo krijg je dus nawak. Simpel toch?

volgende keer:
vragen we ons af of we zomer- of winterbanden nodig hebben...

faire flanelle

kijken, maar niet kopen / alleen maar kijken / niets doen
('flanel doen')

De uitdrukking komt uit de volkstaal van begin negentiende eeuw, toen faire flanelle werd gezegd van hoerenlopers die alleen naar prostituees kwamen om met hen te praten. Dat had niets te maken met het flanelletje dat de dames van lichte zeden droegen en waarschijnlijk aanhielden bij de gesprekjes, maar het was een woordspel met flâner, 'flaneren, slenteren om alleen maar te kijken'. Bovendien zou omdat er niet tot de daad werd overgegaan het mannelijk lid van de klant zacht als flanel blijven. Tegenwoordig kan het ook gezegd worden van mensen die naar een café gaan en er niets gebruiken of die koopwaar uitgebreid bekijken maar weggaan zonder iets te kopen. Het kan zelfs gezegd worden van iemand die gewoon helemaal niets doet of voor iets dat niets doet (als je impotent bent).

volgende keer:
brengen we complete onzin...

revenir bredouille

met lege handen thuiskomen
('weggespeeld terugkomen')

Deze uitdrukking komt uit het spelletje tric-trac (een soort backgammon) dat in Frankrijk heel populair was van de twaalfde tot en met de negentiende eeuw. Jouer bredouille (het woord is waarschijnlijk ontstaan door samenvoeging van brelan, 'speeltafel' en het Duitse Brett ('(speel)bord') betekende dat je je tegenspeler wegspeelde zonder hem of haar ook maar één slag toe te staan. De term bredouille werd vervolgens gebruikt voor de ongelukkige verliezer die zich helemaal had laten wegspelen en dus met lege handen thuiskwam.

volgende keer:
trekken we een flanelletje aan...

porter des cornes

bedrogen worden / hoorndrager zijn
('hoorntjes dragen')

Arme Mozes! Werd hij bedrogen terwijl hij boven op de berg Sinaï de twee tafelen met de tien geboden ontving en kwam hij gehoornd de berg af? Nee, de reden dat hij door Michelangelo en vele anderen met twee hoorntjes op zijn hoofd werd afgebeeld kwam door een verkeerde interpretatie van een bijbeltekst. In Exodus 34 vers 29, 30 en 35 staat dat Mozes "toen hij van de berg afdaalde niet wist dat de huid van zijn gelaat straalde (...) En al de Israëlieten zagen Mozes en zie, de huid van zijn gelaat straalde."
Het Hebreeuwse woord dat stralen betekende is qeren, een woord dat ook 'hoorn' kan betekenen. En voor dat laatste is gekozen in de Latijnse bijbelvertaling (de Vulgaat). Daar stond opeens Cornuta esset facies sua (' dat zijn gelaat gehoornd was'). En in het Latijn had cornuta alleen nog maar de betekenis 'gehoornd', niet 'stralend'. En zo kreeg Mozes vanaf de elfde eeuw hoorntjes.

Maar waarom draagt iemand die door zijn echtgeno(o)t(e) bedrogen wordt hoorntjes? Dat gaat terug op het dertiende eeuwse woord cornart dat 'imbeciel' betekende. In de vijftiende eeuw ontwikkelde zich ook het werkwoord escorner dat 'belachelijk maken' betekende. En wie zich door zijn of haar partner liet bedriegen werd niet zelden uitgelachen (aanvankelijk ging het trouwens alleen om mannen die door hun vrouw werden bedrogen, andersom was kennelijk geen probleem). Het woord corne ('hoorn') was ook een aanduiding voor het mannelijk lid. Planter des cornes ('hoorntjes plaatsen') had een duidelijke seksuele connotatie en de oude Grieken gaven gehoornde bokken al een duidelijk seksuele connotatie. Denk aan de faunen met bokkenpoten en aan de uitdrukking die wij nog steeds kennen: 'een oude bok lust wel een jong blaadje'. Volgens Voltaire noemden de Grieken mannen wier vrouw er wel van lustten juist bokken. Dat zou dan weer een extra verklaring kunnen zijn voor het ontstaan van het begrip 'hoorndrager'. 
Maar wat dat betreft is de eer van Mozes weer hersteld en kan hij dus zijn waardigheid behouden. Sinds de vertaalcorrectie in de bijbel heeft hij weer een stralende toekomst...

volgende keer:
zijn we platzak...