iemand kennen in de bijbelse zin (een seksuele relatie met iemand hebben)
('iemand bijbels kennen')
In het begin der tijden leefden mensen volgens de overlevering veel langer dan tegenwoordig, denk bijvoorbeeld aan Methusalem, die volgens de bijbel bijna 1.000 jaar oud was. Op het plaatje hiernaast zien we een Adam en Eva op leeftijd. De boom van de kennis van het goed en het kwaad is al helemaal verdord en van de verschrompelde appels heeft Adam maar een compote gemaakt die hij Eva aanbiedt. De slang heeft het nakijken... Terug naar onze uitdrukking van vandaag. Als je aan seks denkt, is de Bijbel misschien niet het eerste naslagwerk waar je je door zou laten inspireren en toch is deze uitdrukking regelrecht te herleiden tot het boek Genesis, hoofdstuk 4, inderdaad... het verhaal van Adam en Eva. Het eerste vers van dat hoofdstuk luidt: 'De mens nu had gemeenschap met Eva, zijn vrouw, en zij werd zwanger en baarde Kaïn; en zij zeide: Ik heb met des Heren hulp een man verkregen.' In eerdere vertalingen las je overigens 'bekende' in plaats van 'had gemeenschap met', allebei in feite verhullende woorden voor wat er - in bijbelse zin - werkelijk aan de hand was...
volgende keer:
is het Pasen, dus hebben we het over eieren...
de kust is veilig / vrij spel hebben
('het veld is vrij')
In zeevarende naties als de Republiek der Nederlanden en het Britse Rijk is het logisch dat er in deze uitdrukking gerefereerd wordt aan de kust. Als er geen vijandelijke schepen aan de horizon te zien zijn, kun je veilig uitvaren. In een meer continentaal land als Frankrijk probeer je de velden te overzien. Is daar niets verdachts te zien, dan heb je vrij spel. Zo eenvoudig is het...
volgende keer:
Kun je in het Frans ook iemand kennen 'in bijbelse zin' ?
helemaal gek maken
('in een ezel doen veranderen')
Soms kunnen leerlingen (of kinderen in het algemeen) je helemaal gek maken. Hoewel inmiddels is aangetoond dat ezels behoorlijk intelligent zijn, staan ze in de meeste culturen nog altijd bekend als dieren met beperkte verstandelijke vermogens. De uitdrukking betekent dat iemand een ander (bewust) probeert te destabiliseren, zozeer dat die ander er helemaal gek van wordt...
volgende keer:
Hoe zeg je in het Frans dat je vrij spel hebt, dat de kust veilig is?
de laan uit sturen
('te voet zetten')
Je zou misschien even kunnen denken, dat je een schop onder je achterste krijgt als je de laan uit wordt gestuurd, maar dat is niet de juiste verklaring voor het ontstaan van deze uitdrukking. Als in de vijftiende eeuw (en later) een ruiter of grenadier een fout had begaan, kon hem zijn paard worden afgenomen (zoals tegenwoordig bij een ernstige verkeersovertreding je rijbewijs kan worden gevorderd) en was de gestrafte dus gedwongen te voet zijn weg te vervolgen. Daarmee bevond hij zich onder het voetvolk en werd de vernedering vaak nog verdubbeld omdat hij daarmee ook ondankbare taken kreeg toegewezen. In de huidige betekenis van 'de laan uitsturen' wordt de uitdrukking sinds de negentiende eeuw gebruikt.
volgende keer:
Hoe kun je je in het Frans helemaal gek laten maken?
zich met hand en tand verzetten
('zich snavel en nagels verdedigen')
In het Latijn bestond al de uitdrukking unguibus et rostro dat 'met klauwen en snavel' betekende en het is ook de wapenspreuk van de stad Valence.
Het is niet moeilijk te begrijpen: klauwen en snavel zijn de middelen die een vogel tot zijn beschikking heeft om zich te verdedigen wanneer hij in het nauw wordt gedreven. Soms kom je ook nog de variant avoir bec et ongles tegen, maar de combinatie met se défendre is veel gebruikelijker.
volgende keer:
Hoe stuur je iemand in het Frans de laan uit?
wilde plannen maken
('plannen trekken op de komeet')
Als je een plan trekt, is daar precisie en nauwkeurigheid voor vereist, iets wat erg moeilijk is bij een relatief klein hemellichaam dat voortdurend in beweging is. Bovendien is een komeet slechts korte tijd in de buurt van de aarde, dus ook de timing is van groot belang. Zo'n plan is dus haast tot mislukken gedoemd.
Aan het ontstaan van de uitdrukking is een precieze datum gekoppeld: la comète duidt namelijk op de grote komeet die in 1882 aan de hemel stond. Misschien moeten we constateren dat de uitdrukking in 2014 aan waarde heeft ingeboet, toen het een aantal wetenschappers, waaronder - het moet gezegd worden - Nederlandse erin geslaagd zijn de de ruimtesonde Rosetta succesvol te doen landen op de komeet 67P/Tsjoerjoemov-Gerasimenko...
volgende keer:
Hoe verdedig je je in het Frans met hand en tand?
attirer - engager - mettre - prendre au sérieux - redevenir normal - (res)serrer - se soucier de - tendre - tenir compte de
Je zou het misschien niet meteen bedenken, maar ook ons werkwoord 'aantrekken' kan hele verschillende betekenissen hebben.
Als je ermee bedoelt 'aantrekkingskracht uitoefenen' dan is het juiste woord in het Frans attirer, zowel in de letterlijke betekenis, zoals bij magnetische krachten als in de figuurlijke, waarbij je iemand aantrekkelijk vindt. Je gebruikt het ook als je iemand of iets naar je toetrekt of aan je verbindt. Als je met 'aantrekken' 'vaster doen sluiten' bedoelt, kun je (res)serrer gebruiken, bijv. serrer un noeud ('een knoop aantrekken'), of tendre ('strekken'), bijv. tendre une corde ('een touw aantrekken').
Maar je kunt met 'aantrekken' ook bedoelen dat je kleding aandoet. In dat geval gebruik je het werkwoord mettre : mettre son pantalon ('zijn broek aantrekken').
En als je nieuw personeel aantrekt, dan gebruik je daarvoor engager ('in dienst nemen'): engager du personnel.
Met 'aantrekken' kun je echter ook bedoelen dat je ergens (grote) aandacht aan schenkt. In het Nederlands gebruik je het werkwoord dan wederkerend ('zich aantrekken'). Dan kun je in het Frans bijvoorbeeld tenir compte de ('rekening houden met') gebruiken, bijv. tenir compte d'un conseil ('zich een advies aantrekken') se soucier de ('zich zorgen maken om, zorgen voor'), bijv. se soucier du sort de quelqu'un ('zich het lot van iemand aantrekken') of ne t'en soucie pas ('trek het je niet aan'), of prendre au sérieux : prendre des reproches au sérieux ('zich verwijten aantrekken').
Een heel andere betekenis heeft het werkwoord 'aantrekken' in 'de markt trekt weer aan'. Dan zeg je bijvoorbeeld: le marché redevient normal.
volgende keer:
Hoe maak je wilde plannen in het Frans?
