woensdag 21 oktober 2026

en prendre plein les gencives

er flink van langs krijgen
('er het tandvlees vol van nemen' / 'het vol voor je tandvlees krijgen')

Dit is een informele, beeldende uitdrukking die betekent dat je een flinke klap krijgt, het zwaar te verduren krijgt of een stortvloed aan kritiek, verwijten of problemen over je heen krijgt.

Pendant la réunion, j'en ai pris plein les gencives. 'Tijdens de vergadering heb ik flink op mijn kop gekregen'.

Avec cette défaite, l'équipe en a pris plein les gencives. 'Door die nederlaag heeft het team een flinke dreun gekregen'.

De uitdrukking is in feite een wat specifiekere variant van en prendre plein la figure of en prendre plein la gueule waarin figure en gueule allebei voor het hele gezicht staan.

volgende keer:
vragen we ons af hoe je aan die mooie spullen komt...



dinsdag 20 oktober 2026

fermer l'écurie une fois les chevaux enfuis

Als het kalf verdronken is, dempt men de put
('de stal sluiten als de paarden al ontsnapt zijn')

In het Frans bestaat een even beeldend gezegde als in het Nederlands om aan te geven dat er pas een oplossing voor problemen wordt gezocht op het moment dat de schade al is aangericht, en beide uitdrukkingen komen van het landleven.

Paarden waren uiteraard kostbaar en een stal was bedoeld om ze veilig binnen te houden. Als de paarden eenmaal ontsnapt of gestolen waren, had het weinig zin de stal alsnog af te sluiten.

volgende keer:
krijgen we het op ons tandvlees...

maandag 19 oktober 2026

être d'un autre bois

uit ander hout gesneden zijn / van een ander kaliber zijn
('van een ander hout zijn')

De uitdrukking kan bewonderend zijn, maar ook gewoon een verschil tussen mensen aangeven. In sommige contexten heeft ze een kritische of ironische ondertoon. 

De oorsprong ligt in een oude, concrete vergelijking van houtsoorten. Hout kan sterk of zwak, hard of zacht, duurzaam of breekbaar zijn. Niet elke houtsoort heeft dezelfde eigenschappen, en die verschillen bepalen waarvoor het hout geschikt is.

volgende keer:
sluiten we de paardenstal...

zondag 18 oktober 2026

dessins humoristiques : prise de sang

bloedafname

Vandaag heb ik een junk geweigerd...

(of hoe het werkelijk ging: )

- Hebt u liever dat ik het doe?
Ik doe het wel vaker.

volgende keer:
gaan we houthakken...

zaterdag 17 oktober 2026

dessins humoristiques : livre de bricolage

klusboek


- Niet duur!
En u krijgt er gratis een klusboek bij!


volgende keer:
geven we bloed...

vrijdag 16 oktober 2026

rouler comme un fêlé

als een gek rijden / levensgevaarlijk rijden
('rijden als een gebarstene')

Fêlé betekent letterlijk 'gebarsten' of 'gebroken' stem. Je kunt figuurlijk een voix fêlée ('een gebroken stem') hebben of avoir le cerveau fêlée ('een gebroken brein hebben', d.w.z. niet goed snik zijn). Die laatste betekenis leidt al snel tot het idee van 'een gek', 'iemand bij wie een draadje los is'. 

volgende keer:
gaan we doe-het-zelven...

donderdag 15 oktober 2026

se ronger l'esprit

zich het hoofd breken / zich kwellen met gedachten
('zich de geest knagen')

Dit is precies wat ik vannacht weer heb liggen doen nadat er ineens een mailtje binnenkwam van de schoolleiding dat van het ene op het andere moment een bovenbouwkeuzewerktijd werd omgezet naar een onderbouwkeuzewerktijd (terwijl ik helemaal geen onderbouwleerlingen heb) en ik mijn hele systeem van mondelingen (waar moet je die nog uitvoeren als klassen van tot 32 leerlingen krijgt toebedeeld?) in elkaar zag donderen. Ik moet dan stante pede een andere oplossing zien te bedenken want nu maken leerlingen zich al zorgen over wanneer ze zichzelf kunnen inplannen. 

Ik kan me dan niet omdraaien en denken dat dat probleem bij daglicht wel kan worden opgelost, maar het blijft dan maar aan me knagen met als resultaat de zoveelste doorwaakte nacht... Ik doe mijn werk met passie, heb dat altijd zo gedaan, maar kan door de bezuinigingen van de laatste jaren eerlijk gezegd niet meer wachten tot ik binnenkort de deur definitief achter me dicht kan doen als ik straks twee jaar eerder met vervroegd pensioen ga. Sorry, lieve leerlingen.

In het Frans wordt al eeuwenlang het werkwoord ronger ('knagen') gebruikt om over gevoelens te praten die je van binnenuit kwellen.

volgende keer:
gaan we een stukje rijden...




woensdag 14 oktober 2026

se mettre dans de sales draps

zich in de nesten werken
('zich in vieze lakens leggen')

Het klinkt niet aantrekkelijk om in vieze lakens te gaan liggen en dat is het dus ook niet.

Het woord draps betekende oorspronkelijk 'stoffen' en stond dan ook voor kleding in het algemeen. Een variant van de uitdrukking is overigens se mettre dans de beaux draps waarin beaux ('mooie') dus ironisch moet worden opgevat. Dat kunnen wij in het Nederlands ook: 'daar ben je dan mooi klaar mee' bijvoorbeeld. 

Il s'est mis dans de sales draps ('hij heeft zich flink in de nesten gewerkt').
Tu vas te mettre dans de sales draps, si tu continues ('je gaat jezelf nog in de problemen brengen als je zo doorgaat')

volgende keer:
knaagt er iets aan ons...

dinsdag 13 oktober 2026

faire l'article

reclame maken voor / aanprijzen
('het artikel maken')

Het gaat hier niet om een krantenartikel maar om een product dat verkocht moet worden. De uitdrukking is ontstaan vanuit de negentiende-eeuwse handelstaal. Iemand die fait l'article prees zijn waar aan.

Le vendeur fait l'article pour ce produit. ('De verkoper houdt een verkooppraatje over dit product.'). De uitdrukking komt al voor in het werk van Balzac.

Vervolgens heeft de betekenis zich verbreed en kun je bijvoorbeeld ook zeggen: Il fait l'article pour son candidat ('Hij bepleit de belangen van zijn (politieke) kandidaat'). Je kunt met deze uitdrukking dus ook een persoon of een idee promoten of de hemel in prijzen.

volgende keer:
hullen we ons in vieze lakens...

maandag 12 oktober 2026

dis toujours

- Wat je denkt: 'Ik ben woedend en zal nooit 
vergeven wat je hebt gedaan !"
- Wat je zegt: "Geeft niks."
zeg nou maar / vertel maar gewoon
('zeg (nog) altijd')

Toujours betekent in eerste instantie 'altijd' maar kan ook 'nog altijd, nog steeds' en van daaruit ook 'toch' of 'dan maar' betekenen.

Als iemand niet meteen wil of durft te zeggen wat hij of zij op zijn hart heeft, kun je die persoon aanmoedigen door Dis toujours te zeggen (Dis toujours, on verra après 'Zeg het nou maar, dan zien we later wel'), en het kan zelfs helemaal verzwakt worden tot bijvoorbeeld:

Dis toujours, tu as fini ? ('Zeg eens, ben je al klaar?')

volgende keer:
maken we weer een artikel...

zondag 11 oktober 2026

dessins humoristiques : traitement à l'hôpital

uitbehandeld

- We stemmen bij handopsteken voor of tegen voortzetting van de behandeling...

- Mag ik meedoen?


volgende keer:
zeggen we altijd...

zaterdag 10 oktober 2026

dessins humoristiques : essence ou diesel

benzine of diesel?


De prijzen rijzen de pan uit, dus brandstof wordt een luxe-artikel...


'Benzine of diesel?'

'Nee, ik kijk alleen maar...'


Maar wees gerust, de beste wereldleider aller tijden die helaas gisteren wederom naast de Nobelprijs voor de vrede heeft gegrepen, heeft al een oplossing: je heft gewoon de sancties op tegen die andere verlichte wereldleider en accepteert de vernietiging van een land en het uitbreken van een wereldoorlog als collateral damage. Dan kan dat superbrein met superego tenminste weer doen waar hij zo goed in is: de zoveelste oorlog beëindigen...

volgende keer:
moeten we naar het ziekenhuis...


vrijdag 9 oktober 2026

laisser en suspens

even laten liggen / de beslissing uitstellen
('in spanning laten')

Het woord suspens en via het Engels weer teruggeleende suspense betekent nu vooral 'spanning', maar komt oorspronkelijk van het Latijnse suspendere dat 'ophangen' betekent en van daaruit figuurlijk ook 'opschorten' of 'onderbreken'. Je zegt ook niet voor niets 'blijf even hangen' als je om een momentje uitstel vraagt aan de telefoon. Als je moet wachten tot er wat gebeurt, als je dus even 'blijft hangen', kan de spanning stijgen, vandaar de ontwikkeling naar de huidige betekenis van het woord.

Maar in de uitdrukking van vandaag ligt de betekenis iets dichter bij de oorsprong.

Il a laissé la question en suspens. ('Hij heeft de kwestie onbeslist gelaten').
Laisser une affaire en suspens. ('Een zaak laten liggen zonder haar af te handelen').

Het woord suspens is een beetje archaïsch in het Frans, in tegenstelling tot het later uit het Engels opnieuw geleende suspense. Dat hoor je trouwens ook in de uitspraak: suspens beantwoordt aan de Franse uitspraakregels en rijmt op banc, grand en tant, terwijl suspense rijmt op het Engelse woord [suuspens].

volgende keer:
maken we ons zorgen over de prijs van diesel...

donderdag 8 oktober 2026

marcher à son pas

je eigen tempo volgen
('in je pas lopen')

Je volgt je eigen tempo en laat je niet opjagen door anderen.

Il faut le laisser marcher à son pas ('Je moet hem zijn eigen tempo laten volgen').

Pas betekent 'pas' of 'stap' maar is natuurlijk ook bekend als 'niet' in de meest gebruikte ontkenning ne ... pas. Maar van oorsprong betekende het daar ook 'stap'. Ne, dat in gesproken Frans overigens nagenoeg verdwenen is, is eigenlijk het enige woord dat 'niet' betekent en dat versterkt wordt door een tweede deel: ne ... personne ('geen persoon', dus 'niemand'), ne ... rien ('geen zaak', dus 'niets') en ne ... pas ('geen stap', dus 'niet': hij komt geen stap vooruit...).

volgende keer:
laten we u even in spanning...

woensdag 7 oktober 2026

enterrement de vie de garçon

vrijgezellenfeest
('begrafenis van het jongensleven')

Tijdens een vrijgezellenfeest (enterrement de vie de fille voor vrouwen) wordt het vrijgezellenbestaan voorafgaand aan het huwelijk symbolisch 'begraven'. 

In onze taal wordt het een feest genoemd, in de Franse taal wordt het kennelijk intens betreurd dat er een eind komt aan het vrijgezellenbestaan.

Laat ik me daar dan maar aan vasthouden. Als eeuwige vrijgezel is het voor mij kennelijk alle dagen feest?...

volgende keer:
lopen we in de pas...

dinsdag 6 oktober 2026

un coup de Jarnac

een dolksteek in de rug
('een steek van Jarnac')

Iedere taal heeft zo zijn uitdrukkingen die ontleend zijn aan de geschiedenis, zo ook het Frans. 

In 1547 leefden we in Europa in een tijd waarin geschillen tussen edelen nogal eens 'geregeld' werden d.m.v. een duel. En zo vond er aan het hof van Hendrik de Tweede (opvolger van Frans de Eerste) op 10 juli een duel plaats tussen Guy Chabot de Saint Gelais, baron van Jarnac, en François de Vivonne, heer van la Châtaigneraie, die de baron van Jarnac verweet hem te hebben belasterd in een geschrift dat de kroonprins betichtte van een incestueuze relatie met Diane de Poitiers.

Algemeen wordt verwacht dat Châtaignerie - een veel betere vechter - het duel zal winnen. Maar het lukt Jarnac om zijn tegenstander te verwonden in zijn knieholte (het duel vond plaats met dolk en zwaard) waardoor deze laatste het duel niet kan voortzetten. Jarnac spaart vervolgens Châtaignerie omdat die een gunsteling van de koning is. Deze voelt zich echter vernederd en verwijdert zijn verband in de hoop daarmee aan te tonen dat hij een moedig man is. Het gevolg is dat hij te veel bloed verdient en even later toch de geest geeft.

Twee eeuwen later werd de 'methode Jarnac' afgekeurd als een verraderlijke methode om een tegenstander uit te schakelen.

volgende keer:
gaan we naar een begrafenis...

maandag 5 oktober 2026

faut pas rêver

vergeet het maar / blijf maar lekker dromen
('(je) moet niet dromen')

Faut pas rêver is de naam van een populair Frans reisprogramma op de televisie, dat bestemmingen aandoet waar de meesten van ons alleen maar van kunnen dromen.

De uitdrukking zelf is een verkorting van Il ne faut pas rêver en betekent zoiets als 'Vergeet het maar, blijf maar lekker dromen'. Het kan ook de connotatie hebben van 'Kom nou, doe niet zo naief!'

Tu crois qu'il va te donner 500 euros ? Faut pas rêver ! ('Geloof je dat hij je 500 euro gaat geven? Vergeet het maar!')

volgende keer:
krijgen we een mes in de rug...

zondag 4 oktober 2026

dessins humoristiques : crise de logement


woningnood

- Voor die prijs is het natuurlijk niet verwarmd...

ik zou niet lang wachten, ze zijn snel weg...


volgende keer:
dromen we...

zaterdag 3 oktober 2026

dessins humoristiques : on devient vieux


we worden oud


- We worden oud...
... maar de techniek gaat vooruit...


volgende keer:
bespreken we de woningnood...

 

vrijdag 2 oktober 2026

il faut s'y frotter

daar kom je wel achter / je moet het zelf maar eens proberen
('je moet je eraan wrijven')

Als iets moeilijker is dan het op het eerste gezicht lijkt, kun je deze uitdrukking gebruiken. Pas wanneer je er zelf mee in aanraking komt, als je erlangs wrijft, voel je wat het is.

Tu crois que c'est facile ? Il faut s'y frotter ! ('Denk je dat het makkelijk is? Probeer het zelf maar eens!').

volgende keer:
zijn we nog niet jarig...

donderdag 1 oktober 2026

ça caille !

wat is het koud! / ik sta te vernikkelen!
('het stremt!')

Het tegendeel is waar, natuurlijk. Het is begin oktober en twee dagen geleden tipten we bijna de 30 graden aan.

Het werkwoord cailler (niet te verwarren met het zelfstandig naamwoord caille dat 'kwartel' betekent), betekent 'samenklonteren, stremmen, stollen' en komt van het Latijnse coagulare 'doen stollen'. Als het koud wordt, kan iets verstijven of stollen. Alles wordt wat minder beweeglijk. Je vriest als het ware vast... moeilijk voor te stellen na zo'n lange zomer en nazomer, maar wie weet?...

volgende keer:
kijken we of wrijven helpt...