vaste wal/grond
('de koeienvloer')
Op de planken vloer van een zestiende eeuws schip was het uiterst onwaarschijnlijk dat je op zee een koe tegenkwam, maar als je na lange tijd op zee weer voet aan vaste wal zette, liep je niet zoals tegenwoordig over een betonnen walkade langs industriehallen en torenflats, maar liep je al snel tussen grazende koeien, de koeienbodem dus...
volgende keer:
wordt het weer koud...
in één ruk / meteen / zonder poespas / stante pede
('helemaal van slok')
In eerste instantie denk je er misschien iets Engels in te herkennen, door dat go - zoiets van we go for it - maar ja, Wij Nederlanders denken tegenwoordig overal Engels in te herkennen, dat het Engels de enige taal is die naast het Nederlands bestaat, maar deze uitdrukking was al gangbaar in de zeventiende eeuw, toen het Engels nog lang niet zo alomtegenwoordig was als in onze tijden. Een oudere versie van de uitdrukking was tout de gob, verwant met het werkwoord gober ('verzwelgen, opslokken'). Je kon bijvoorbeeld avaler tout de gob ('alles in één keer opslokken'), en dat dan natuurlijk zonder enige bijbedenkingen of gewetensbezwaren, gewoon zonder poespas, stante pede, in één ruk...
volgende keer:
bevinden we ons op vaste grond...
ergens niet aan meedoen
('niet van dat brood eten')
Als je iets moreel afkeurenswaardig vind en er daarom niet aan mee wilt doen kun je zeggen 'dat je niet van dat brood eet'. Brood is misschien het meest gedeelde levensmiddel. Iemand die het brood met je deelt, kan je hebben uitgenodigd om zijn plannen te ontvouwen, waaraan je misschien niet je medewerking wilt verlenen. Als je dus weigert van dat brood te eten, dan weiger je ergens aan mee te doen. En omdat brood zo'n essentieel voedingsmiddel is, is dit ook een sterk gebaar. Er zijn - in penibele tijden althans - genoeg mensen die er alles voor over zouden hebben om een stukje brood te bemachtigen. Dan hoeven ethische bezwaren even niet in de weg te zitten. Alleen iemand die vast van zijn waarden overtuigd is kan in zo'n geval zo'n aanbod afslaan.
volgende keer:
gaan we in één ruk door...
(en) klaar is Kees! / een koud kunstje
('de truc is gespeeld')
Het woord tour (en dan heb ik het over de mannelijke vorm, niet over la tour ('de toren') zoals in la Tour Eiffel) kan vele betekenissen hebben. De oorspronkelijke betekenis is 'ronde', zoals in Tour de France, de 'Ronde van Frankrijk'. Die is inderdaad op het plaatje hierboven 'uitgespeeld'. Tour kan ook de ronde in een spel aanduiden, en daarmee dus ook onze 'beurt': c'est ton tour, 'het is jouw beurt'. Tijdens jouw beurt kun je ook iemand jouer un tour, 'een streek leveren' door een handige truc, een snelle actie waardoor je voordeel behaalt. En als je op zo'n manier op kortstondige wijze succes boekt, kun je zeggen: voilà le tour est joué, zoals wij dan kunnen zeggen: 'en klaar is Kees!', alsof het geen enkele moeite kost.
Zoals het tegenwoordig getuige het tweede plaatje met hulp van internet een koud kunstje is in een zgn. 'meme' iets in scène te zetten. Links zie je de oorspronkelijke foto en vervolgens vier mogelijke bewerkingen. Een kind kan de was doen, een koud kunstje, even googelen en klaar is Kees!
volgende keer:
bepalen we zelf welk brood we eten...
Dat is toch in ieder geval een positieve benadering: de weg naar het kerkhof is tegelijkertijd de weg naar het paradijs. De hel is geen optie, of moet je dan misschien naar dat andere kerkhof:
... want wat is een kerkhof eigenlijk anders dan een afvalsorteerplek, een soort milieupark? Opgeruimd staat netjes...
volgende keer:
is Kees klaar...
röntgenfoto
(radiographie)
Het vrouwelijke woord radio kan zowel 'radio-ontvanger' betekenen (voluit: le poste de radio, 'het radiotoestel') als 'röntgenfoto' (voluit: la radiographie). Passer à la radio kan dan ook twee dingen betekenen: 'op de radio komen' of 'zich laten doorlichten, een röntgenfoto laten maken'. Eigenlijk is radio in deze laatste uitdrukking weer een afkorting van radioscopie ('het doorlichten, nemen van een röntgenfoto'). Naast la radio bestaat in het Frans ook de afkorting le radio, wat kan staan voor een 'marconist' of 'boordtelegrafist (in een vliegtuig)' (voluit: radionavigant) of een 'radio(tele)gram' (voluit: radiogramme). Dit laatste woord kan trouwens ook gebruikt worden voor het beeld dat op een röntgenfoto te zien is, waardoor je een röntgenfoto/beeld dus zowel une radio als un radio kunt noemen...
volgende keer:
liggen we op het kerkhof...
brouillage - brouillard - brouillasse(r) - brouille - brouillé - (se) brouiller - brouillerie - brouilleur - brouillon - débrouillard - débrouillardise - débrouille - (se) débrouiller - débrouillement - embrouillage - embrouillamini - embrouille - embrouillé - embrouillement - embrouiller
Oef, vandaag hebben we een verwarrende kluwen aan van elkaar afgeleide woorden uit de woordfamilie brouiller ('verwarren'), net als de twee personen op het plaatje geen wijs kunnen uit de verwarrende Georgische taal. Ze turen naar de voor hen onbekende Georgische letters en besluiten na enig nadenken dat ze zich op een andere manier zullen moeten redden (se débrouiller, lett. 'zich ontwarren') en zo vraagt de man aan de vrouw: 'Hoe zei je ook al weer 'goedendag'?' waarop zij naar hem zwaait en zegt: 'Zo!'.
Van het werkwoord brouiller ('verwarren, door elkaar halen, schudden (van kaarten bijvoorbeeld) en onmin zaaien') en zijn wederkerende variant se brouiller ('in de war raken, betrekken (van het weer) en ruzie krijgen') zijn verschillende zelfstandige naamwoorden afgeleid: zo kan de radio bijvoorbeeld een storing (un brouillage) krijgen. Misschien heeft hij last van een brouilleur ('stoorzender') of een signal brouilleur ('stoorsignaal'). Als het zicht gestoord wordt door mistflarden, spreekt men van brouillard ('mist, nevel'). Wist u dat dit woord trouwens ook een aanduiding kan zijn voor een dagboek? Wellicht heeft dat iets te maken met een van de betekenissen van het woord brouillon, nl. 'klad, eerste concept'. 'Kladpapier' heet in het Frans papier (de) brouillon en je kunt ook le brouillon d'un discours ('een concept van een redevoering') maken. Als je brouillon (bijvoeglijk naamwoord dus) bent, dan ben je 'warrig' of 'slordig'.
Nog even terug naar de mist: het Frans heeft ook een woord voor 'natte mist', nl. brouillasse en het werkwoord brouillasser is dan ook een van de vele woorden voor 'motregenen'.
Zijn je persoonlijke relaties in de war, dan heb je een brouille ('(familie)ruzie') of (een beetje verouderd) een brouillerie ('onenigheid'). Dan ben je gebrouilleerd (brouillé), wat overigens ook roereieren (des oeufs brouillés) kan overkomen. Heel vervelend allemaal, voor je het weet heb je een flinke embrouillage ('puinhoop, bende') of zelfs een embrouillamini ('wanorde, uiterste verwarring'). Men zou kunnen uitroepen: quel sac d'embrouilles ! ('wat een onbeschrijfelijke puinhoop!'), waarin embrouille niet alleen kan staan voor 'verwarring, bende' maar ook voor 'bedrog'. Een affaire très embrouillée is een 'uiterst ingewikkelde zaak' en een discours embrouillé een 'warrige redevoering'. Dat kan dan weer resulteren in een hoop verwarring (embrouillement), die door een ander weer ontward (débrouillé) zal moeten worden. Gelukkig zijn veel mensen handig genoeg (débrouillard, 'handig, gewiekst' maar ook 'bijdehand') en dankzij hun débrouillardise (of débrouille, handigheid, gewiekstheid') kan men toch komen tot de benodigde verheldering (débrouillement).
Verwarrend allemaal, nietwaar?
volgende keer:
Over gestoorde radio's gesproken, wat is een radio nog meer?
