dessins humoristiques : comment tes gosses imaginent ta jeunesse

hoe je kinderen zich je jeugd voorstellen

... als je hen vertelt dat je 40 jaar bent. Ik herinner me zelf inderdaad nog een versje dat ik voor mijn moeder maakte dat eindigde met de regel 'En hoe oud is mama nu... al 37, hu!' waarbij dat 'hu' niet alleen een gevalletje rijmdwang was, maar ook de afschuw over haar aanstaande dood uitdrukte, die bij zo'n astronomische leeftijd uiteraard niet lang op zich zou laten wachten. Gelukkig hield ze het nog een halve eeuw vol. 
Wat moeten diezelfde kinderen zich wel niet voorstellen bij mijn eigen jeugd, nu ik de drempel van 60 jaar al ruime tijd geleden gepasseerd ben. Zou je dan een plaatje met dinosauriërs moeten afbeelden? Of eencelligen in de oerzee?

volgende keer:
bespreken we de kwaliteit van het water...

payer son tribut à la nature

overlijden
('zijn tol betalen aan de natuur')

Voor het begrip 'doodgaan' bestaan vele verzachtende uitdrukkingen. Zelfs eenvoudige woorden als 'overlijden' en 'heengaan' zijn er al voorbeelden van. Een van de vele omschrijvingen die in het Frans bestaan is payer son tribut à la nature: je betaalt je bijdrage aan de natuur, door er weer in op te gaan. De uitdrukking dateert uit de vijftiende eeuw, toen de dood wel gedefinieerd werd als een pact dat gesloten was met de natuur, waarmee de dood gerationaliseerd werd als een biologische noodzakelijkheid waaraan niet te ontkomen was. 
Voor wie zich afvraagt wat het plaatje hier nu bij doet: het is het schilderij De tribuutbetaling van de Italiaanse renaissanceschilder Tommaso Masaccio.

volgende keer:
zien we hoe de jeugd zich die van ons voorstelt...

dormir à poings fermés

vast slapen
('met gesloten vuisten slapen')

Het dichtknijpen van je vuisten schept een beeld van stevigheid, symbool dus voor het vaste slapen. De uitdrukking is voor zo ver we kunnen nagaan voor het eerst gebruikt door Balzac in zijn beroemde roman Le père Goriot uit 1834 om te beschrijven hoe vast de hoofdpersoon Eugène de Rastignac lag te slapen.

volgende keer:
betalen we onze bijdrage aan de natuur...

ne pas avoir les yeux dans sa poche

je ogen niet in zijn zak hebben zitten
('de ogen niet in zijn zak hebben')

Wie zijn ogen niet in zijn zak heeft zitten, kan zijn ogen goed de kost geven. We hebben hier weer te maken met een van de vele uitdrukkingen die het Frans en het Nederlands delen. Op het plaatje wordt daarnaast gespeeld met de dubbele betekenis van het woord poche in het Frans. Een poche kan een broekzak zijn, maar ook een wal onder een oog. De jongen zegt dan ook: 'Sommigen hebben hun ogen niet in hun zak, maar bij mij zitten de zakken onder mijn ogen (letterlijke vertaling, bedoeld is: ik heb wallen onder mijn ogen)'.

volgende keer:
slapen we met gesloten vuisten...

dur à la détente

traag van begrip zijn / op de penning zitten
('zwaar in de ontspanning')

De eerste betekenis van het woord détente is ontspanning (van het werkwoord se détendre, 'zich ontspannen', 'relaxen') maar daar kun je nog niet op drukken, zoals je op het plaatje leest (faut surtour pas appuyer dessus, 'je moet er vooral niet op drukken')? Dat verraadt dat het woord nog een tweede betekenis heeft en die is van toepassing in de uitdrukking van vandaag. La détente is namelijk ook de benaming van de trekker van een wapen. En als dat mechanisme te vast zit of stroef is, dan is het moeilijker om het wapen af te laten gaan. Dat heeft geleid tot de figuurlijke betekenis van 'traag van begrip zijn', ervan uitgaande dat dat begrip van iets bij veel mensen in een split second komt, maar bij anderen dus met meer moeite. Het kan ook betekenen dat iemand niet snel tot een beslissing komt. Die twee betekenissen zijn goed te verklaren, zelfs voor mensen die een beetje traag van begrip zijn. Maar hoe kan het dan dat de uitdrukking ook 'op de penning zitten, gierig zijn' kan betekenen? Dat komt doordat het een eerdere enigszins gelijkende uitdrukking heeft vervangen, nl. dur à la desserre (desserrer betekent 'opendoen, losmaken, vaneen doen, losdraaien') en sloeg hier op het openknippen van een portemonnee of het losmaken van een geldbuidel.

volgende keer:
hebben we onze ogen niet in onze zak zitten...

jouer à guichets fermés

voor volle zalen spelen
('met gesloten loketten spelen')

Eind negentiende, begin twintigste eeuw werden theaterkaartjes verkocht achter kleine loketjes voor het theater. Die bleven vaak nog open terwijl de voorstelling al begonnen was, zolang nog niet alle plaatsen verkocht waren. Zodra die echter verkocht waren, werden de loketten gesloten.

volgende keer:
is het moeilijk om te ontspannen...

dessins humoristiques : combien de fois tu m'as trompé

eerlijkheid duurt het langst...

- Kom, vooruit, wees nou eens eerlijk en vertel me nou eens hoe vaak je bent vreemdgegaan...

... slaap je?

- Nee, ik ben aan het tellen...

volgende keer:
doen we de luiken dicht...