Disciplineren is tegenwoordig een kwestie van overredingskracht en beloning van goed gedrag. In vroeger tijden ging het er minder zachtmoedig aan toe. Leerlingen die niet goed hun best deden of de orde verstoorden konden geslagen worden met de stengel van de ferula en later met een bredere plak die vaak van leer was gemaakt. Als je dus onder de plak zat, dan was je onderworpen aan een hogere macht die je angst inboezemde.
volgende keer:
hebben we ruzie in de tent...
niet in de haak / niet koosjer
Kerken te koop - niet zo katholieke business
('niet erg katholiek')
Helaas staan de kerken in Krimpen aan de IJssel en Urk niet te koop, maar dat is misschien ook weer niet zo'n 'katholieke' opmerking. Met catholique wordt hier uiteraard bedoeld 'conform de katholieke beginselen', dus de orthodoxe regels volgend. Om een of andere perverse reden zijn katholieken (en protestanten) vaak bijzonder in de seksuele mores geïnteresseerd, waardoor dus ook de uitdrukking pas très catholique nogal eens een seksuele connotatie heeft.
volgende keer:
zitten we onder de plak...
Wat ons nu meestal aan de neus hangt, zijn snottebellen, maar daar gaat het dus niet om. In de twaalfde eeuw luidde de uitdrukking nog pendre devant le nez ('voor de neus hangen'). Dat kun je metaforisch uitleggen als iets wat vlak voor je neus hangt. Als je onbezonnen je weg vervolgt riskeer je je neus daartegen te stoten, dat is dan onafwendbaar.
volgende keer:
zijn we minder Rooms dan de paus...
Een mooi staaltje zelfspot van deze zaak: als u zich toch wilt laten bestelen, doe dat dan niet elders, maar doe het hier. De mosselen van Riquet moeten wel van bijzondere kwaliteit zijn...
volgende keer:
hangt ons wat boven het hoofd...
Op het plaatje is paf een onomatopee voor een vuistslag, maar in straat-Frans kan het ook een aanduiding zijn voor een staat van beschonkenheid. Als Obelix niet in een ton met toverdrank was gevallen maar in een wijnvat, dan was hij niet supersterk geworden maar paf ('ladderzat'). Als zelfstandig naamwoord is paf een van de vele aanduidingen voor het mannelijk geslachtsdeel. Het bijvoeglijk naamwoord ('ladderzat') is afgeleid van het werkwoord paffer ('zich volproppen/volstoppen'). Waar het zelfstandig naamwoord zijn oorsprong aan ontleent is niet duidelijk.
volgende keer:
laten we ons bestelen...
Ik moet de handjes eens laten wapperen...
liever lui dan moe zijn
('de ribben languit hebben')
De uitdrukking schijnt afkomstig te zijn uit de Pyreneeën waar ze gebruikt werd voor mensen die te lui waren om hun ribben te buigen om het land te bewerken, maar liever rechtop bleven staan om niets te doen. Bij ons stadsmensen roept het misschien eerder het beeld op van iemand die languit op de bank ligt (en zijn of haar ribben strekt) en niet in beweging komt.
volgende keer:
staan we paf...
Een merkwaardige uitdrukking vandaag. Wat zie je voor je? Zijn alle uien uitverkocht in de supermarkt waardoor er een run op sjalotjes ontstaat of heb je de sjalotjes in huis en rollen ze een voor een van je keukenblad, waardoor je er achteraan moet rennen?
Nee, je moet weer kijken naar de metaforische betekenis van uien (oignons) die in het argot kunnen staan voor 'billen' en als je iemand van achteren bij de broek vastpakt dan houd je hem of haar dus ook vast aan la peau des fesses ('de huid van de billen'), aan het achterste dus.
volgende keer:
zijn we liever lui dan moe...