ménager la chèvre et le chou

de kool en de geit sparen
('de geit en de kool sparen')

In het Nederlands kennen we dezelfde uitdrukking om duidelijk te maken hoe moeilijk het is om tegelijkertijd meerdere tegenstrijdige belangen te verdedigen. Immers, zet een geit bij een kool en de geit eet de kool op. We kennen waarschijnlijk allemaal ook wel het hieruit ontstane raadsel waarin aan de kool en de geit een boer en een wolf worden toegevoegd, waarbij de boer alle drie veilig aan de overkant van het water moet zetten, terwijl hij per keer slechts één van hen kan transporteren. Hoe zat dat ook al weer?...*

volgende keer:
posten we voor anderhalve man en een paardenkop...

* Voor wie een slapeloze nacht wil vermijden, hier de oplossing van het raadsel:
1. eerst de geit overzetten
2. leeg terugvaren
3. de kool overzetten
4. de geit mee terugnemen
5. de wolf overzetten
6. leeg terugvaren
7. de geit weer ophalen
Maar je zou natuurlijk ook een brug kunnen bouwen...

panneaux insolites : interdit aux moustiques

Verboden voor muggen
op straffe van de dood
Degenen die ons steken
zullen vernietigd worden

verboden voor muggen

Nu er na lange tijd regen overal stilstaand water te vinden is en er ineens warme dagen komen, zal de behoefte aan deze borden ongetwijfeld groeien, maar zal het voldoende afschrikwekkend werken?...

volgende keer:
proberen we de kool en de geit te sparen...

français de la rue : gars

jongen

In dit woord spreek je de r en de s niet uit. Zeg dus [ga]. Het is een oudere variant van het woord garçon ('jongen'), maar kan in het meervoud ook voor meisjes gebruikt worden, net als bij ons trouwens: 'Kom op, jongens...'

Voordat het woord gars/garz in het Oud-Frans een 'kind van het mannelijk geslacht' aanduidde, betekende het eerst 'ploert, lafaard', 'zwerver' en 'knecht'. Het had dus een duidelijk negatieve connotatie.

Tegenwoordig is dat negatieve er wel af en is het woord hooguit 'familiair'. Het kan ook zeker positief gebruikt worden, zoals in beau gars ('mooie jongen'). Naast 'jongen' kan het woord ook 'zoon' betekenen.

volgende keer:
proberen we muggen te verjagen...

par la bande

op indirecte wijze
('langs de rand/band')

Het woord bande kan allerlei betekenissen hebben, zoals 'groep, bende'. In die betekenis wordt het gebruikt in de combinatie La bande à Picsou ('de bende van Oom Dagobert: oom Dagobert heet in het Frans Picsou, van pique sou , 'grijp stuiver'). In die titel wordt tegelijkertijd gespeeld met de betekenis 'strip, band'. Oom Dagobert is natuurlijk een stripfiguur en het woord voor 'strip(blad)' is in het Frans bande dessinée ('getekende strip'), meestal afgekort tot BD. Met deze laatste betekenis hangt de betekenis samen van het woord bande in de uitdrukking van vandaag. Een strip in een stripverhaal is een reep papier. Een reep of band is een langwerpig stuk dat langs de rand van iets kan worden aangebracht. En daarmee komen we bij de biljartsport, waar de randen van het biljartveld ook wel worden aangeduid met de term 'banden'. In het Frans zijn dat in ieder geval de bandes. Als je de biljartbal 'via de band' speelt, dan speel je hem dus indirect. Het is in het biljartspel zelfs de bedoeling dat je de bal indirect speelt, via de randen...

volgende keer:
gaan we het over jongens hebben...

(mettre de l') huile de coude

in het zweet uws aanschijns / de mouwen opstropen
('ellenboogolie')

Iemand die van aanpakken weet, zorgt ervoor dat zijn armen altijd goed kunnen bewegen. De uitdrukking komt uit de negentiende eeuw, de eeuw waarin machines en fabrieken de zware handarbeid grotendeels overnamen en hoe zorgde je ervoor dat de raderen goed bleven draaien? Inderdaad, door ze goed te oliën. Wil je je eigen armen goed soepel houden, dan zou je dus je ellebogen moeten oliën...

volgende keer:
zijn we even wat minder direct...

être en bisbille

met iemand in de clinch liggen (om een niemendalletje) / met iemand niet door één deur kunnen
('in gefluister zijn')

De twee mannen op de foto kunnen elkaar niet meer in de ogen kijken, weigeren elkaar te spreken en toch zitten ze dicht bij elkaar. Waarschijnlijk heeft het conflict dat er tussen hen speelt weinig om het lijf. Dat is de situatie waarop de uitdrukking van vandaag betrekking heeft. Het vreemde woord bisbille komt van het veertiende-eeuwse Italiaans woord bisbiglio dat 'gefluister/gemurmel' betekende. In de zeventiende eeuw, toen het woord in de Franse uitdrukking terechtkwam, had het de betekenisuitbreiding gekregen van een 'discussie op fluistertoon, vol wantrouwen, afkeuring of kwaadsprekerij'.

volgende keer:
stropen we de mouwen op...

faire la barbe

in zijn vuistje lachen / iemand in de zeik nemen
('de baard maken')

Deze uit de achttiende eeuw daterende uitdrukking is inmiddels wat in onbruik geraakt. Dat kan van het dragen van baarden (helaas) nog niet gezegd worden. Gezichtsbeharing is erg aan mode onderhevig en zegt iets over iemands persoonlijkheid. Bij de Romeinen was het lang uit den boze, hoewel het vanaf de tweede eeuw door de keizers weer juist werd gezien als een teken van cultuur en belezenheid omdat het deed denken aan de baarddragende Griekse filosofen. In veel (sub)culturen is het een teken van mannelijkheid. In de negentiende eeuw en onder eenentwintigste-eeuwse hipsters waren/zijn snorren en baarden weer erg in de mode en moe(s)ten ze ook zorgvuldig onderhouden worden. 
In de Middeleeuwen werden overwonnen mannen vaak geschoren om ze te vernederen (men tastte er hun mannelijkheid mee aan) en daaruit zou de uitdrukking van vandaag wel eens kunnen zijn ontstaan. De eerder besproken (kinder)treiteruitroep Bisque-bisque-rage ! ('nananananana / sliepuit !') werd ook vaak vergezeld van een gebaar waarbij met de wijs- en middelvinger een herhaalde beweging onder de kin werd gemaakt.

volgende keer:
liggen we met elkaar in de clinch om een niemendalletje...