français de la rue : les vieux

ouwelui / ouders

Ik heb inmiddels recht van spreken, maar vooral voor jongere kinderen is de generatiekloof tussen henzelf en hun ouders een enorme en onoverbrugbare. Vandaar dat zij hun ouders vaak aanduiden met mes vieux. Ik herinner me nog de laatste zin van een versje dat ik vijftig jaar geleden voor mijn moeder schreef: 'En hoe oud wordt mama nu ? / al zevenendertig, Hu!' waarbij 'hu!' mijn angst uitdrukte voor haar dood, die bij het bereiken van deze onvoorstelbaar hoge leeftijd wel zeer aanstaande moest zijn. Gelukkig hield ze het nog een halve

Als je met de nieuwe generatie over je kindertijd vertelt...
'Destijds hadden we geen internet, geen smartphone
en ook geen 3D-films! Maar we hadden walkmans,
cassettes, bandrecorders, telefooncellen...' / 'Wat
ben jij oud!!' ... zien ze dit voor zich!

eeuw vol...

volgende keer:
bespreken we de woningnood...

avoir quelqu'un dans le nez

iemand niet kunnen pruimen
('iemand in de neus hebben')

Als wij iemand niet kunnen pruimen, komt die onze neus uit. In Frankrijk blijft de betreffende persoon in je neus zitten, want misschien nog wel een stuk onprettiger is.

Fysiek is het uiteraard onmogelijk - zelfs als je zo goed beneusd bent als Cyrano de Bergerac - om een persoon in je gok te herbergen, dus het gaat waarschijnlijk niet om de lijfelijke aanwezigheid zelf, maar om de lichaamsgeur die niet te harden is. Zo kun je in het Frans ook zeggen: je ne peux pas le sentir (lett. 'ik kan hem niet ruiken') wat uiteraard niet betekent dat de persoon in kwestie volkomen geurloos is, maar juist dat je zijn (of haar) geur niet kunt verdragen. En dan probeer je misschien zo hard mogelijk uit te ademen om de (geur van de) persoon in kwestie je neus uit te krijgen.

volgende keer:
hebben we het over onze ouders...

mettre en boîte

op de kast jagen
('in een doosje/blikje doen')

'Ik zou je het liefste in een doosje willen doen, en je bewaren, heel goed bewaren' werd in 1959 door Donald Jones gezongen in de televisieserie Pension Hommeles. Maar waar dat in de tekst van Annie M.G. Schmidt gebeurde uit tederheid, is dat in de uitdrukking van vandaag vooral uit een gevoel van spot over de naïviteit van het slachtoffer of om iemand op de zenuwen te werken.

Aan het eind van de negentiende eeuw betekende emboîter ('ineenschuiven, omsluiten, precies in elkaar passen' (denk aan sardineblikjes), maar ook 'vlak achter iemand aanlopen' of 'iemand slaafs volgen') ook 'de spot drijven met'. Dat kun je zo tergend doen, dat iemand helemaal vastloopt, geen uitweg meer vindt en niet meer weet hoe zijn belager van repliek te dienen.

volgende keer:
komt u mij de neus uit...

empêcheur de tourner en rond

spelbreker / dwarsligger / azijnpisser
('ronddraaiverhinderaar')

Wat is de twijfelachtige verdienste van deze gediplomeerde? Hij of zij heeft het ronddraaien verhinderd. In de originele negentiende-eeuwse van deze uitdrukking heette het nog danser en rond. Het gaat dus om iemand die een intiem feestje verstoort waarop gezellig in het rond gedanst wordt.

volgende keer:
zou ik u het liefste in een doosje willen doen...

être de mauvais poil

niet goed in je vel zitten/ met het verkeerde been uit bed gestapt zijn
('van slecht haar zijn')

Wie een slecht humeur heeft, zendt meestal heel directe signalen uit. Het is direct zicht- of voelbaar dat je niet in goeden doen bent. En nog eerder dan je huid is je gezichts- en lichaamsbeharing te zien. Je haren kunnen overeind gaan staan bijvoorbeeld. 

In de zestiende eeuw betekende changer de poil al 'van houding/karakter veranderen'. Être de mauvais poil kwam pas in de negentiende eeuw in zwang.

volgende keer:
gaan we dwarsliggen (in rondjes)...

l'exception confirme la règle

de uitzondering bevestigt de regel

Een uitzondering kan natuurlijk alleen bestaan als er een regel is, een waarheid als een koe. Maar het gaat hier niet om een simpele constatering zoals 'ieder nadeel heb zijn voordeel'. De uitdrukking komt uit de rechtspraak waarin gold (en geldt): exceptio firmat regulam in casibus non exceptis (Latijn voor: 'de uitzondering bevestigt de regel in niet genoemde uitzonderingen'). Neem het voorbeeld van een levensverzekering, waarin de regel luidt dat er in het geval van een overlijden een som wordt uitgekeerd aan de verzekerde. Bij een verzekering hoort echter altijd een (lange) lijst uitzonderingen, in dit geval bijvoorbeeld het uitoefenen van gevaarlijke sporten of zelfdoding. Als een bepaald geval echter niet expliciet is opgenomen in de kleine lettertjes, dan is de regel dus van toepassing en wordt er wel uitgekeerd: de uitzondering bevestigt de regel.

volgende keer:
zitten we niet goed in ons... haar.

panneau insolite : celui qui klaxonne est un con

verboden te toeteren
('wie toetert is een lul')

Het mag natuurlijk wel - daarom zetten we ook geen streep door de toeter - maar het getuigt zo van een gebrek aan opvoeding, dat we gemeend hebben een stichtende opmerking aan het bord toe te moeten voegen waarin degenen die desondanks in de verleiding komen om zich van hun claxon te bedienen in gepaste taal wordt verzocht hier toch van af te zien...

volgende keer:
bespreken we de uitzondering die de regel bevestigt...