boire du petit-lait

in de wolken zijn / in zijn nopjes zijn / met zichzelf ingenomen zijn
('wei/botermelk drinken')

Petit-lait is wat wij 'wei' noemen, de vloeistof die achterblijft als je boter of kaas hebt gemaakt en die heel fris en zacht van smaak is. Overigens is die toevoeging petit pas begin twintigste eeuw aan de uitdrukking toegevoegd. Aanvankelijk luidde die gewoon avaler doux comme lait ('zoet als melk slikken') of nog simpeler boire du lait ('melk drinken') en daarbij is waarschijnlijk gedacht aan de gelukzalige uitdrukking van een kind dat moedermelk drinkt.

volgende keer:
krijgen we een gouden handdruk...

les boeuf-carottes

interne zaken
('rundvlees met worteltjes')

Het zijn twee belangrijke ingrediënten van een goede boeuf bourguignon, maar wat heeft dat gerecht met interne zaken te maken, de inspectie van politie? Er zijn twee films die hiervan een verklaring proberen te geven. De eerste is Les flics uit 1969 waarin wordt beweerd dat een agent die eenmaal in aanraking is geweest met interne zaken en daardoor zijn baan is kwijtgeraakt, geen geld meer heeft voor luxe eten en daarom is aangewezen op rundvlees met worteltjes, zonder de lekkere bourgogne natuurlijk die de boeuf bourguignon zo smakelijk maakt. In Les Ripoux ('de corrupte agenten') uit 1984 wordt de verdachte langdurig aan de tand gevoeld, zoals je stoofvlees met worteltjes ook langdurig laat pruttelen...

volgende keer...
drinken we botermelk...

panneaux insolites : un effort, 50 encore

Nog 50, nog even volhouden...

Waarvoor zou dit een aansporing zijn? Ben je een hopeloze hobbelweg met grote reliëfverschillen ingeslagen op weg naar een chambre d'hôte en krijg je hier te horen dat je nog 50 kilometer te gaan hebt?
Of halen de meeste auto's in deze buurt met moeite de 50 kilometer per uur? We weten het niet, omdat de context ontbreekt. Maar hoe dan ook... nog even volhouden, het zijn er nog 50...

volgende keer:
serveren we rundvlees met worteltjes...

se tirer la bourre

zijn huid duur verkopen / het is erop of eronder
('zich het stophaar trekken')

Bourre was in de twaalfde eeuw wol- en later zijdeafval en later ook dierenharen waarmee je voorwerpen kon opvullen (rembourrer) of waarvan je vilt kon maken. Maar hoe kom je van (stop)haar naar de betekenis 'concurrentie' die de uitdrukking in de negentiende eeuw kreeg? 
Er wordt wel geopperd dat het iets te maken heeft met kermisworstelaars die elkaar daarbij soms de haren uittrokken. Anderen verwijzen naar de hondenjacht (chasse à courre) waarbij de honden zich op het prooidier stortten en daar vaak plukjes haar uit trokken met hun hoektanden.

volgende keer:
volgt over twee dagen...

une plâtrée

een reuzenportie / stevige kost 
('een hoeveelheid pleister/gips')

Met het achtervoegsel -ée kan de inhoud of hoeveelheid van iets worden aangegeven. Zo is een journée 'een dag lang', een soirée 'een avond lang', en een bouchée 'een hapje (inhoud van de mond)'. 
Als je een muur gaat sauzen of metselen, maak je eerst een dikke pap van plâtre die enige gelijkenis vertoont met stevige aardappelpuree. Van gepureerd voedsel is bekend dat die zwaar op de maag kan liggen, een goed gevuld gevoel kan opleveren. Een te stevige aardappelpuree wordt door sommigen ook wel eens vergeleken met specie. Deze associatie met een zwaar vullend goedje dat weinig voedzaam is, heeft geleid tot de betekenis 'reuzenportie' en 'zwaar op de maag liggend voedsel'.

volgende keer:
is het erop of eronder...

signer son arrêt de mort

zijn doodvonnis tekenen

Velen hopen dat Poetin met het beginnen van de oorlog in Oekraïne zijn eigen doodvonnis heeft getekend, al ben ik daar nog niet gerust op. Hij heeft in ieder geval dat van vele anderen getekend.
In het Frans klinkt de uitdrukking trouwens tegenstrijdig, alsof je juist tekent dat je je eigen dood tegenhoudt (arrêter is immers 'stoppen, tegenhouden'), maar we hebben hier met een bijzondere betekenis van het woord te maken, die we ook in onze eigen rechtsspraak kennen, nl. 'arrest', een ander woord voor 'vonnis'. Wie dus zijn eigen doodvonnis tekent, beslist letterlijk tot het voltrekken van de doodstraf voor zichzelf en figuurlijk voor zijn of haar verdwijnen van het publieke toneel. 

volgende keer:
gaan we gips eten...

à hue et à dia

van hot naar haar / lukraak / in alle richtingen

Hue ! (vroeger Hurhaut) is een aansporing van een paardenmenner om een paard harder te laten lopen en dia ! werd door een ploegende boer gebruikt om een paard van links naar rechts te laten bewegen. Geef je een paard gelijktijdig deze tegenstrijdige aansporingen, dan kan het dier natuurlijk alle kanten op gaan (behalve die je wilt misschien). Iemand die tire à hue et à dia beschikt dus over weinig organisatietalent. In de zeventiende eeuw werd ook wel gezegd il n'entend ni à hue ni à dia voor iemand die je niets aan het verstand kon brengen.

volgende keer
tekenen we ons doodvonnis...