en deux coups les gros

in een handomdraai / in een oogwenk / een twee drie
('in twee worpen de dikke')

De uitdrukking van vandaag komt uit een dobbelspel dat zanzi heette. Er werd met drie dobbelstenen gegooid. Als het resultaat niet bevredigend was, kon de speler nog een of twee dobbelstenen naar keuze opnieuw werpen. In totaal mocht hij maximaal drie keer gooien. De andere spelers mochten nooit vaker gooien dan de eerste had gedaan. Na zijn worp(en) riep de eerste speler les gros (lett. 'de dikke/grote') en dan moesten de andere spelers proberen meer punten te halen, of les petits en dan moesten ze juist proberen een lager puntenaantal te halen. 

volgende keer:
buigen wij ons over de corruptie bij de politie...

avaler des poires d'angoisse

het zwaar te verduren krijgen
('angstperen inslikken')

In de Middeleeuwen bestonden wrede martelmethoden zoals het uittrekken van nagels, ledematen kapotslaan met ijzeren staven, een oog uitrukken, brandend ijzer in de anus steken, gesmolten lood in een opengereten buik gieten en ga zo maar door. 
Een nadeel was dat deze procedés bij de uitvoering gepaard gingen met veel geschreeuw, maar ook daarop had men iets gevonden, nl. de poire d'angoisse ('angstpeer'), een ijzeren voorwerp in de vorm van een peer die zich in de mond uitvouwde en daarmee ieder geluid verstomde. Op die manier konden de folteraars ongestoord en op comfortabele wijze doorgaan met hun werkzaamheden.

volgende keer:
winnen we in een handomdraai...

se laisser manger

zich de kaas van het brood laten eten
('zich op laten eten')

Franstalige dieven en uitbuiters doen hun werk kennelijk een stuk grondiger dan Nederlandstalige: waar wij toch nog altijd wat droog brood overhouden, raken we onszelf in het Franstalige gebied helemaal kwijt door de kannibalistische inslag van de dader. Je kunt ook zeggen dat het Franstalige slachtoffer een stuk lijdzamer, naïever en passiever is dan het Nederlandse slachtoffer dat al in actie komt als hem het broodbeleg wordt afgenomen. Er zijn wel weerbaardere Franse slachtoffers volgens de variant se laisser tondre la laine sur le dos waarin de slachtoffers zich als makke schapen de wol van de rug laten scheren.

volgende keer
krijgen we een appeltje... eh een peertje te slikken...

amuser la galerie

de blits maken / de lachers op zijn hand krijgen
('de galerij vermaken') 

Bij een galerie denken we nu aan een expositieruimte en bij een galerij aan een theater of een flatgebouw, maar in de uit de zeventiende eeuw daterende uitdrukking van vandaag gaat het om een gedeelte van de kaatsbaan bij het jeu de paume ('kaatsspel', een voorloper van de huidige tennissport). De galerie was hier een overdekte gang rond de kaatsbaan waar toeschouwers het spel konden gadeslaan. In de uitdrukking staat de galerie metonymisch voor de toeschouwers zelf. Een kaatsspeler die niet bijzonder getalenteerd was in het spel zelf, maar wel bijzondere fratsen uithaalde, kon zo de galerie - het publiek dus - prima vermaken en de lachers op zijn hand krijgen.

volgende keer:
komen we kannibalen tegemoet...

c'est Byzance !

dat is grote klasse!
('dat is Byzantium!')

De stad Byzantium (Constantinopel vanaf 330 n. Chr. en Istanbul vanaf 1930) zou al rond 600 v. Chr. gesticht zijn en is altijd beroemd geweest om zijn weelde en rijkdom. De uitdrukking ontstond echter pas nadat een personage in een toneelstuk uitriep Quel luxe ! Quel stupre ! C'est Byzance ! ('Wat een luxe! Wat een ontucht! Het lijkt Byzantium wel!). Maar welk toneelstuk? Ik moet u het antwoord schuldig blijven...

volgende keer:
gaan we de galerij amuseren...

panneaux insolites : râlativiser

goedaardig kankeren?

Râlativiser (ww). - De goede kant van de dingen inzien. Maar toch zou het beter kunnen. Nou ja, het gaat wel. Maar toch is het een beetje irritant, hè.

Iemand heeft een nieuw woord bedacht samengesteld uit râler ('kankeren, mopperen') en relativiser ('relativeren') dat misschien kan worden voorgeschreven voor de steeds grotere groep ontevreden angry men die als eerste reactie op alles meteen beginnen te kankeren. Het is wellicht een goede stap op weg naar een wat leefbaarder klimaat...

volgende keer:
gaan we naar Byzantium...

français de la rue : pépin

een probleempje / pech
('een pitje')

Het is natuurlijk maar wat je verwacht en hoe je van je stuk wordt gebracht door een pitje in een vrucht. Ik werd me er als student pas bewust van dat er in druiven pitten zaten (ja, dat was vroeger altijd zo en niet alleen bij biologische druiven...), toen iemand zei dat ze nooit druiven at vanwege al die pitjes erin. Mij was het eigenlijk nooit opgevallen, maar ja... destijds slikte ik ook kersenpitten gewoon door. Dat is natuurlijk eigenlijk ook gewoon de bedoeling: op die manier worden pitten in de natuur verspreid en kunnen er elders andere kersenbomen gaan groeien. Maar ja, mijn behoefte deed ik wel gewoon op de wc...
Maar goed, de meeste mensen ervaren pitten in vruchten kennelijk als iets vervelends en als ze bijvoorbeeld een mandarijn treffen met een heleboel pitjes erin, dan hebben ze echt pech...

volgende keer:
proberen we onze probleempjes te relativiseren...