panneaux insolites : vous voulez ma place ?

Wilt u mijn plaats ? Neemt u dan
ook mijn handicap

gereserveerd voor gehandicapten

U herkent vast de situatie wel: de hele parkeerplaats is vol op die ene na, die gereserveerd is voor gehandicapten. Voor die ene keer kun je auto daar toch wel neerzetten? Dat denken er kennelijk velen en dat is natuurlijk pijnlijk voor die ene medewerk(st)er die nu geen plaats meer kan vinden en/of de grootste moeite moet doen om alsnog het pand te bereiken. Vandaar dit bord: 'Wilt u mijn plaats? Neemt u dan ook mijn handicap.' Deal?

volgende keer:
zoeken we de vijfde colonne...

français de la rue : frangin, frangine

Zo ziet een fantastische
broer/maat eruit

broer, zus / bro, brada / sista

Het is begonnen met frangin. Over de etymologie is men het niet eens, maar het is waarschijnlijk niet voor niets dat het woord met dezelfde medeklinkers begint als het woord frère (en frérot). Het wordt gebruikt voor daadwerkelijke broers, maar is ook een aanduiding voor vrienden, net als het Amerikaanse bro en het Surinaams-Nederlandse brada. Daarvan afgeleid is de vrouwelijke vorm frangine, dat je dus bijvoorbeeld zou kunnen vergelijken met het Amerikaanse sista. 

volgende keer:
zoeken we een plaatsje op de parkeerplaats...

ça ne vaut pas un fifrelin

dat is geen sikkepit waard
('dat is geen cantharel waard')

Tja, wat is eigenlijk een sikkepit? Veel waarde kan het niet hebben. Ook het woord fifrelin zegt de gemiddelde Fransman niets. Het is afkomstig van het Duitse Pfifferling dat eigenlijk 'cantharel' betekent, tegenwoordig een hooggewaardeerde paddenstoel, maar ooit dus symbool voor iets van niets en generlei waarde.
Eind negentiende eeuw ontstond uit het woord fifrelin het woord fifre ('sukkel') en daar weer van afgeleid sous-fifre ('onderknuppel') dat ook al eerder in dit blog is behandeld.

volgende keer:
hebben we een broederlijke bijdrage...

la quille

Kon ik maar afzwaaien!

  afzwaaien
  ('de kegel')

  Waarom de Fransen  het afzwaaien van
  militaire dienst (en  ook het vrijkomen uit de gevangenis) la  quille ('de kegel')
  noemen, is niet geheel  duidelijk. Uiteraard bestaan er verschillende hypotheses. Zo is wel gedacht aan de gewoonte om in de gevangenis het aantal dagen dat je nog vast moet zitten in streepjes op de muur of een andere plek te schrijven. Die streepjes zou je kunnen zien als kegels die omvergeworpen kunnen worden. Als de laatste kegel omvergeworpen wordt, is het dus tijd om de vrijheid weer tegemoet te gaan.
Een andere hypothese verwijst naar het gebruik om in het eten van de soldaten kaliumbromide te verwerken, hetgeen hun libido zou beteugelen, waardoor de aandacht beter bij hun militaire werkzaamheden zou zijn. Eenmaal bevrijd van de militaire dienstplicht konden de jongemannen dus weer genieten van een fierlijk opgeheven jongeheer, hun 'kegel' zogezegd.
Tegen het einde van de negentiende eeuw betekende het werkwoord quiller trouwens ook 'vertrekken' of 'achterlaten' en in het bargoens was quille ook een woord voor 'fles' die je na je vrijlating of afzwaaien eindelijk weer eens ongelimiteerd aan je mond kon zetten (wel oppassen natuurlijk dat je niet een enorme kegel krijgt). Tenslotte betekende halverwege de negentiende eeuw jouer des quilles 'vluchten, de benen nemen', waarbij de quilles een metafoor was voor de benen. 

volgende keer:
hebben we een waardeloze bijdrage...

courir deux lièvres à la fois

meer ijzers in het vuur hebben / op twee paarden wedden
('jagen op twee hazen tegelijk')

Met twee ijzers in het vuur en door op twee paarden te wedden vergroot je misschien je kansen, maar dat kun je niet zeggen als je op twee hazen tegelijkertijd jaagt, zeker niet als die alle twee een ander hazenpad kiezen. Maar het komt maar al te vaak voor dat mensen meerdere doeleinden tegelijk nastreven, op verschillende terreinen actief zijn of meer dan één liefdespartner tegelijk hebben...

volgende keer:
zwaaien we af...

carte blanche

carte blanche / de vrije hand (geven)
('witte kaart')

In Frankrijk betaal je met een carte bleue, maar in Singapore kun je zelfs carte blanche geven, zoals blijkt uit de foto. De kleur wit staat vaak voor zuiverheid, maar ook voor leegte en nietigheid. Zo is een bac blanc een soort proefexamen om alvast te repeteren voor het echte eindexamen. Van de zenuwen kun je toch een nuit blanche ('een slapeloze nacht') hebben of een blackout hebben en ineens alles vergeten zijn (faire chou blanc, lett. 'witte kool maken'). En dan lever je uiteindelijk een leeg blaadje in: une feuille blanche.

Terug naar onze carte blanche. In de zeventiende eeuw kon je de vijand in een oorlogssituatie een witte kaart overhandigen (in feite te vergelijken met de witte vlag op het slagveld), een lege kaart dus, waarop de vijand zijn voorwaarden kon noteren. Je gaf je daarmee dus in feite over en liet de ander de voorwaarden van zijn overwinning bepalen. De huidige betekenis is positiever geworden en nu is de witte kaart niet zozeer meer een teken van overgave maar meer een van vertrouwen.

volgende keer:
wedden we op twee paarden... eh hazen.

céder au chant des sirènes

bezwijken voor een verleiding
('bezwijken voor het gezang van de Sirenen')

Een Fransman zal het vaak in eerste instantie zo verstaan zoals het ook op het plaatje is opgevat. In het Frans is sirène namelijk ook het woord voor 'zeemeermin'. Maar de uitdrukking verwijst natuurlijk naar Homerus' Odyssee, waarin de Sirenen halfgodinnen waren met het lichaam van een vogel en het hoofd van een vrouw die hun toehoorders verleidden met gezang of erotische geluiden. Als je eenmaal hun gezang hoorde, kon je er alleen maar voor bezwijken en sloeg je schip tegen de rotsen te pletter. Odysseus liet de oren van zijn bemanning vullen met was zodat ze het gezang niet konden horen, maar zelf was hij te nieuwsgierig en hij liet zich vastbinden aan de mast van het schip en gaf zijn bemanning de opdracht niet te dicht langs de rotsen te varen.

Ze mochten hem onder geen beding losmaken, ook al smeekte hij erom. Zijn succesvolle doortocht benam de sirenen voorgoed hun magische krachten en ze veranderden in rotsblokken. 

volgende keer:
krijgt u carte blanche...