rester/tomber en carafe

paf staan / met zijn mond vol tanden staan / er alleen voor staan 
('in (een) karaf blijven/vallen')

Ja, dan zou ik ook paf staan, als ik iemand in een karaf zag vallen. Het is niet helemaal duidelijk hoe deze uitdrukking in de negentiende eeuw is ontstaan, maar het heeft waarschijnlijk met de argot-betekenis van het woord carafe te maken. In het argot heeft carafe ook voor 'mond' gestaan. Zo betekende fouetter de la carafe (lett. 'uit de karaf slaan') 'uit je mond stinken'. Iemand die geen woord meer uit kan brengen is in het Frans ook wel bouche bée ('wijd open mond'). Stel je een mond voor die zo wijd open staat dat je erin zou kunnen vallen. En als je alleen staat in je verbazing of ontreddering, zou dat de misschien de tweede betekenis van de uitdrukking kunnen verklaren. Het blijft een beetje gissen...

volgende keer:
babbelen we over tweedehands kleding...

à bon escient

met kennis van zaken / op de juiste manier

Als je iets goed doordacht - met kennis van zaken - op de juiste manier doet, dan doe je dat à bon escient. Het woord escient bestaat alleen in deze uitdrukking. Het is afgeleid van het Latijnse werkwoord scire ('weten, kennen'), net als bijvoorbeeld het pseudoniem van de schrijver Nescio ('ik weet/ken niet') en het Engelse en Franse woord science voor 'wetenschap' (Latijn: scientia). In het Latijn betekende me sciente (lett. 'mij wetende') hetzelfde als vanaf de twaalfde eeuw in het Frans à mon escient. Het is maar dat u het weet.

volgende keer:
vallen we in een karaf...

se ranger des voitures

zijn wilde haren verliezen
('bij de auto's gaan staan')

Ranger is letterlijk 'op een rij zetten'. Het wordt vaak gebruikt in de betekenis 'opruimen': ranger sa chambre, 'zijn kamer opruimen' en als we het over auto's hebben 'parkeren, aan de kant zetten': ranger sa voiture. In de uitdrukking van vandaag staat echter niet ranger des voitures, wat 'auto's parkeren' of 'auto's aan de kant zetten' zou betekenen, maar het wederkerende se ranger des voitures. Dat is een beetje vreemd. Se ranger betekent 'in het gelid gaan staan, zich scharen'. Met de of du côté de erbij kan het 'aansluiten bij' betekenen. Je zou je dan dus aansluiten bij de auto's. Blijft vreemd. En die voitures in se ranger des voitures zijn niet de auto's van vandaag, want de uitdrukking dateert al uit de negentiende eeuw, toen voitures nog rijtuigen (koetsjes) waren. Waarschijnlijk is het gewoon een humoristische toevoeging in het Parijse argot van de negentiende eeuw (door de associatie met het parkeren van rijtuigen) aan se ranger dat al in de achttiende eeuw 'een geregeld leven leiden' betekende. Denk ook aan de memoires van Simone de Beauvoir getiteld Mémoires d'une jeune fille rangée. Bij Simone de Beauvoir gaat het om het geregelde en uitgestippelde leven van een welopgevoed meisje uit de bourgeoisie. In het Parijse argot van de negentiende eeuw ging het vooral om boeven die hun leven hebben gebeterd, in het gelid zijn gaan staan, ofwel hun wilde haren hebben verloren.

volgende keer:
doen we het op de juiste manier, met kennis van zaken...

la loi de la jungle

de wet van de jungle / het recht van de sterkste

Als je gewapend met een machete door een van de nog overgebleven tropische regenwouden wandelt, moet je op je hoede zijn. Hoewel de plaatselijke fauna en flora er inmiddels meer gevaar lopen, kun je toch op giftige slangen of bloeddorstige katachtigen stuiten en in zo'n geval geldt dan de wet van de jungle: eten of gegeten worden. De uitdrukking la loi de la jungle bestaat sinds het eind van de negentiende eeuw en is waarschijnlijk mede populair geworden door het verschijnen van het later verfilmde boek Jungle Book (1894) van Rudyard Kipling.

volgende keer:
zetten we de auto aan de kant...

contre mauvaise fortune bon coeur

zich niet op de kop laten zitten / er het beste van maken
('tegen tegenslag goed hart')

Misschien een spreuk om je ter harte nemen in deze tijd waarin alles tegen lijkt te zitten met de enorm stijgende energieprijzen, de oorlog in Oekraïne, de gevolgen van de klimaatcrisis en ga zo door. Je kunt coeur opvatten als 'moed, lef', maar waarschijnlijk staat het hier eerder voor 'verstand', zoals in apprendre par coeur ('uit het hoofd leren'). In dat geval moet je dus in tijden van tegenslag 'je hoofd erbij houden'. Met behulp van je verstand kun je de tegenslag misschien het hoofd bieden.

volgende keer:
bespreken we de wet van de jungle...

panneaux insolites : pas garçon manqué mais fille réussie

geen mislukte jongen maar geslaagd meisje

Als we de grote verdediger van menselijke waarden Wladimir Wladimirovitsj Poetin moeten geloven, is niet de schrikbarend snel verlopende klimaatverandering of de wereldwijde energiecrisis, de grote inkomensongelijkheid of de groeiende kloof tussen arm en rijk de oorzaak van alle ellende in de wereld, maar richten onze 'decadente' westerse waarden waarbij we iedereen willen laten zijn wie hij, zij of die is de hele beschaving te gronde. Hoe durven we te erkennen dat er naast slechts twee geslachten (hoewel ik toch al ruim veertig jaar geleden in de biologieles leerde dat er naast XX en XY ook varianten als XXY bestaan...) ook genders bestaan? Het kan toch niet de bedoeling zijn dat we onze 'gedegenereerde' naasten liefdevol benaderen? Nee, laten we vertrouwen op de goede bedoelingen van vadertje Rusland en heel beschaafd met kernwapens dreigen. Gelukkig is er tenminste nog één persoon op deze goddeloze wereld die het goed met ons en onze toekomst voor heeft...
En vooruit... dit ene geslaagde meisje zal de wereld misschien niet doen vergaan, maar laat ze alsjeblieft wel heur haar fatsoenlijk bedekken...

volgende keer:
laten we ons niet op de kop zitten...

français de la rue : ripou

corrupte smeris

En weer hebben we een verlan-woord te pakken, waarbij de lettergrepen zijn omgedraaid: ripou is een omdraaiing van het woord pourri, dat 'verrot' betekent. Voor politieagenten in het algemeen bestaat het straattaalwoord flics (ook te zien op hetzelfde affiche), dat op zijn beurt ook weer een verlan-variant kent, nl. keuf (verkorting van keu-fli).

volgende keer:
hebben we een genderkwestie...