panneaux insolites : epipurien

de leer van Epipurus?

De leer van Epicurus kennen we misschien, nou ja... we weten misschien dat hedonisten (mensen die genot nastreven) vaak epicurisch worden genoemd, maar epipurisch? Dat is ook alleen maar begrijpelijk als je Franstalig bent:

- Op sentimenteel gebied ben ik epipurisch.
o Je bedoelt epicurisch.
- Nee, nee, ik date... en verder niets!!

En daarbij klinkt épipurien dus op één klank na precies als et puis pu rien (spreektaalvariant van et puis plus rien) of zelfs helemaal hetzelfde, want in diezelfde taal wordt niet alleen plus vaak uitgesproken als pu, maar ook puis als pi. Het woordgrapje is bedacht door Elle C. Tout (elle sait tout, 'zij weet alles').

volgende keer:
vragen we ons af of het goed is om te liegen in een relatie...

toute honte bue

alle schaamte voorbij
('alle schaamte opgedronken')

Als je iets schaamteloos doet zonder je te bekommeren om het eerverlies dat het gevolg kan zijn van je acties of de minachting die het je kan opleveren, kun je in het Frans zeggen dat je dat toute honte bue doet. Het is gebaseerd op de uitdrukking boire toute honte dat 'alle vormen van vernedering ondergaan' betekent. Als je al op alle mogelijke manieren vernederd bent, dan kun je alles wel aan en hoef je je nergens meer voor te schamen, dan ben je de schaamte voorbij...

volgende keer:
bespreken we de leer van Epipurus...

se renvoyer la balle

elkaar de bal toespelen
('de bal naar elkaar terugsturen')

Wie de bal kaatst, kan hem terugverwachten, weten we allemaal. Het lijkt wel of we die bal niet willen hebben. Zodra we hem te pakken krijgen, willen we hem zo snel mogelijk weer weggooien, of in dit geval beter gezegd teruggooien. Het is toch makkelijker als de ander de verantwoordelijkheid neemt voor een moeilijke zaak dan jij zelf. En zo is het in conflicten vaak zo dat de een de ander ervoor verantwoordelijk acht, in ieder geval op het moment dat jij daar zelf van beschuldigd wordt. Aanvankelijk, in de achttiende eeuw, betekende de uitdrukking eigenlijk eerder 'elkaar steeds met nieuwe argumenten bestoken' en wees het dus meer op een onderlinge gelijkwaardigheid, als een lange rally in het tennisspel, zeg maar.

volgende keer:
zijn we alle schaamte voorbij...

ancre de salut

laatste redmiddel
('heilsanker')

Een zeventiende-eeuws schip had meerdere ankers die konden worden uitgeworpen. Het belangrijkste anker heette het ancre maîtresse ('meesteranker'), ancre de miséricorde ('anker van genade') of ancre sacrée ('heilig anker'), dat werd uitgeworpen om het schip te stabiliseren. Als uitdrukking kwam ancre de salut in de negentiende eeuw in het woordenboek terecht.

volgende keer:
kaatsen we de bal terug...

se casser les dents

je tanden stukbreken op
('zich de tanden breken')

Het verliezen van tanden staat symbool voor een mislukking. Wie zijn tanden ergens op stukbijt, ondergaat dus een mislukking, of ondervindt op zijn minst - om het in 'goed Nederlands' te zeggen collateral damage...

volgende keer:
werpen we een anker uit...

planter des banderilles

zijn pijlen richten op
('banderillas steken in')

Banderillas zijn met linten versierde spiezen die tijdens een stierengevecht in de schouder van de stier worden gestoken om het toch al kansloze dier verder te verzwakken in de ongelijkwaardige strijd tegen de toreador. De uitdrukking is dan ook via het Spaans in het Frans terechtgekomen en duidt op herhaalde aanvallen op een tegenstander.

volgende keer:
breken we onze tanden stuk...

dessins humoristiques : eau potable

niet te snel drinken

In het Zuiden van Frankrijk wordt het Provençaals gesproken (in de Middeleeuwen de langue d'oc of Occitaans) dat het heeft afgelegd tegen de langue d'oïl (de benamingen zijn trouwens gebaseerd op het woord dat destijds gebruikt werd voor 'ja'), waaruit zich het moderne Frans heeft ontwikkeld. De Fransen uit het noorden van het land (en zeker die van Parijs) beschouwen het Provençaals nu meestal als een onverstaanbaar patois (dialect). Zelf heb ik het ook niet bestudeerd - een gemiste kans eigenlijk, want ik studeerde in de jaren '80 in Utrecht aan het Frans en Occitaans Instituut, maar volgens mij kan ik wel lezen wat de boer op het plaatje zegt. Hierbij dus mijn vertaling:
- 'Kind, ik raad je aan niet van dat water te drinken. De koeien hebben erin gekakt.'
o 'Ik versta uw dialect niet. Ik kom uit Parijs.
- 'Ah, ok. Ik zei: drink niet te snel, het water is koud.'

Dat zegt in ieder geval genoeg over de verhouding tussen Parijzenaren en 'de provincie'.

volgende keer:
gaan we stierenvechten...