als puntje bij paaltje komt
('het een in het ander')
Hoewel wij natuurlijk ook even moeten nadenken over de aard van het puntje en het paaltje dat bij elkaar komt en er dan natuurlijk ook genoeg ruimte is voor dirty minds om een en ander in te vullen, hebben we in ieder geval een concreet beeld bij een puntje en een paaltje. In het Frans wordt dat helemaal aan je verbeelding overgelaten: het een in het ander... tja... een boutje en een moertje? ... een schroef en een plug? Als het goed in elkaar past dan zit het ook uiteindelijk goed in elkaar.
volgende keer:
zijn we platzak...
de koperen ploert
('een zon van lood')
Als de zon van lood was, zou een zonsondergang niet lang duren, de nacht zou echt vallen, hoewel... hij schijnt in zijn huidige samenstelling al zo'n 2 kwintiljoen kilogram te wegen, dus dat lijkt me al wel zwaar genoeg. Momenteel laat hij het misschien een beetje afweten, maar voor het komende weekend wordt wel degelijk een koperen ploert voorspeld, een voor Nederlandse begrippen verzengende hitte misschien, maar het is maar wat u gewend bent. Er zijn andere delen op aarde waar je echt van de koperen ploert kunt spreken, waar de hitte zo verzengend is dat hij loodzwaar op je lijkt te wegen, dat hij verpletterend is en vandaar dat in het Frans de associatie is gemaakt met lood, waar wij kennelijk aan koper denken (misschien door de kleur?).
volgende keer:
Kan in het Frans ook puntje bij paaltje komen?
zich gedeisd houden
('laag profiel doen, laag (aan)zicht doen')
Je kan van deze evenwichtskunstenaar veel zeggen, maar toch niet dat ze zich gedeisd houdt? Profil betekent echter letterlijk '(zijaan)zicht' en ze kijkt wel voortdurend naar beneden om zeker te weten dat ze haar voeten goed plaatst en in zekere zin moet ze zich ook gedeisd houden, in de zin dat ze geen onverwachte en ondoordachte beweging moet maken om niet van het koord te vallen.
Onder invloed van het Engelse low profile is de combinatie profil bas in het midden van de twintigste eeuw een 'discrete opstelling' gaan betekenen, soms gepaard gaande met enige schaamte omdat je betrapt bent op een faux pas, iets wat we de dame op het plaatje uiteraard in het geheel niet toewensen...
volgende keer:
hoe noemen de Fransen 'de koperen ploert' ?
doen alsof je gek bent / de clown uithangen /zich van de domme houden
('het ei doen')
Sinds het midden van de negentiende eeuw betekent un oeuf (lett. 'een ei') een 'idioot' in het argot, vaak in combinatie met face of tête (d'oeuf), misschien vanwege de gladheid en de afwezigheid van enige intelligente expressie. Wie zich dus als een ei voordoet, doet alsof hij gek is, hij hangt de clown uit en uit angst voor eventuele consequenties houdt hij of zij zich van de domme...
volgende keer:
Hoe hou je je gedeisd in het Frans?
de stoere bink uithangen / je spierballen laten rollen
('de mechanismes (laten) rollen')
Als begin twintigste eeuw werd gezegd dat iemand en a dans les mécaniques dan werd daarmee bedoeld dat hij een stevig skelet- en spierstelsel had. Wilde je als man indruk maken, dan kon je die spieren natuurlijk stevig laten rollen.
Nou betekende rouler in het argot niet alleen letterlijk 'rollen', maar ook 'overdrijven' en een rouleur was iemand die gemakkelijk zijn mond voorbijpraatte of een 'opschepper'.
volgende keer:
Wie niet zo gespierd is, kan natuurlijk ook de clown uithangen...
stelend - vliegend - shuttle - stuur
Het woord heeft meer betekenissen, maar ik beperk me tot de belangrijkste. Allereerst is het goed om op te merken dat volant het tegenwoordig deelwoord is van zowel het overgankelijke voler ('stelen'), waarvan ook de woorden vol ('diefstal') en voleur ('dief') zijn afgeleid, als van het onovergankelijke voler ('vliegen') waarvan woorden als vol ('vlucht'), voleter ('fladderen') en volière ('vogelkooi') zijn afgeleid.
Daarnaast is een volant ook een 'vliegwiel' of 'autostuur'. 'Aan het stuur zitten' is in het Frans être au volant of tenir le volant en 'achter het stuur gaan zitten' is se mettre au volant. Een volant is ook de Franse benaming voor een 'shuttle' zoals die bij badminton gebruikt wordt. Je kunt zelfs zeggen jouer au volant in plaats van jouer au badminton.
En een 'vlieger', is dat dan ook een volant ? Nee, dat is een cerf-volant (lett. 'vliegend hert'). Dat lijkt een merkwaardige benaming voor dit oude stuk speelgoed. Je zou kunnen denken dat dat is afgeleid van het 'geweidragende' insect, maar dat is niet het geval. Vroeger werd de vlieger gespeld als serp-volant waarbij serp een verkorte vorm was van serpent ('slang'). De vlieger is namelijk afkomstig uit het China van de vierde eeuw voor Christus en was gemaakt in de vorm van een vliegende slang of draak (het bestaat nog steeds in deze vorm). In het Duits noemen ze een vlieger dan ook ein Drachen.
volgende keer:
laten we onze spierballen rollen...
van de bovenste plank / het neusje van de zalm / een parel / een stille reserve
('van achter de takkenbossen')
De uitdrukking dateert uit de achttiende eeuw en had betrekking op wijn die zo zorgvuldig bewaard was dat de eigenaar misschien niet meer wist dat hij hem had, verborgen achter de takkenbossen die bedoeld waren om 's winters het huis warm te stoken. Die kwaliteitswijn werd bewaard voor grote gelegenheden en van lieverlee heeft de uitdrukking betrekking gekregen op alles wat van een uitzonderlijke kwaliteit is (en ons op een onverwacht moment aangenaam weet te verrassen).
volgende keer: vliegen we weg met een dief achter het stuur...
