aller se faire voir chez les Grecs

de deur wijzen / je kan de boom in
('zich gaan laten bekijken bij de Grieken')

Twaalf jaar geleden zagen de Grieken de Duitse bondskanselier liever vertrekken dan komen. Misschien zou de huidige bondskanselier vriendelijker worden ontvangen, als je af moet gaan op hun reputatie die ten grondslag ligt aan de uitdrukking van vandaag. Die gaat namelijk terug op de zgn. 'Griekse beginselen', de in het oude Griekenland geaccepteerde erotische omgang tussen mannen en jongens. Ik vrees overigens dat Scholz dan toch al weer ver over de uiterste houdhaarbeidsdatum heen is. Dit alles suggereert dus dat de uitdrukking eigenlijk alleen gebezigd kan worden tegen 'zeven-vinkjes-mannen', en dan liefst niet alleen hetero, maar vooral ook homofoob, die het vooruitzicht van een tedere erotische omgang met andere mannen zien als het ultieme schrikbeeld en dan net zo lief - of liever? - naar de hel of de duivel zouden worden gestuurd...

volgende keer:
laat even een weekje op zich wachten. In de tussentijd vertoef ik tussen de ijsbergen van Groenland...

jeter la première pierre

de eerste steen werpen / hij die zonder zonden is, werpe de eerste steen

In de bijbel wordt het verhaal verteld van een vrouw die vanwege overspel was veroordeeld tot dood door steniging - curieus genoeg hoeven mannen zich in soortgelijke vallen nooit zorgen te maken. Degenen die het vonnis wilden voltrekken, nodigden Jezus uit deel te nemen aan de steniging. Daarmee konden ze hem op de proef stellen: zou hij het aandurven om de wet niet te gehoorzamen, of zou hij het aandurven tegen zijn eigen principes van vergeving in te gaan? Het antwoord van Jezus was: 'Hij die zonder zonden is, werpe de eerste steen.'

Daardoor dropen de mannen een voor een af - niemand kon immers beweren nooit enige zonde te hebben begaan - en Jezus kon de vrouw, die als enige was overgebleven, vergiffenis schenken. 

volgende keer:
gaan we een kijkje nemen bij de oude Grieken...

marquer d'une pierre blanche

zich goed in de oren knopen
('met een witte steen markeren')

Ik kan het ook niet helpen, maar in veel culturen staat de kleur zwart (afwezigheid van licht) voor negatieve zaken en de kleur wit (combinatie van alle kleuren) voor positieve. In de Oudheid gaven juryleden in een rechtszaak met een witte kiezelsteen aan dat een verdachte onschuldig was en met een zwarte dat hij schuldig was. In diezelfde Oudheid kon je worden uitgenodigd voor een banket door een met je naam beschreven witte kiezelsteen. In de Tibetaanse filosofie staan witte stenen symbool voor positieve gedachten en zwarte voor negatieve.
Het is dus niet verbazingwekkend dat gedenkwaardige momenten op een kalender gemarkeerd kunnen worden door er een witte steen op te leggen.
O.K. En dan is het nu tijd voor een opwaardering van de kleur zwart. De dag dat het zo ver is, markeren we met een prachtige glanzend zwarte steen.

volgende keer:
vragen we ons af wie de eerste steen durft te werpen...

je m'en moque comme de colin-tampon

het zal me een rotzorg zijn / het interesseert me geen hol
('ik spot ermee als met Klaas Trommelaar')

Laat ik eerst het merkwaardige plaatje vertalen. Als je de woorden colin en tampon op gaat zoeken, zul je 'koolvis' en 'stempel' vinden, maar wie heeft in vredesnaam ooit zoiets als een koolvisstempel, laat staan een stempelkoolvis gebruikt? 
We moeten dus zoeken naar andere betekenissen van beide woorden. Colin was ooit - en is dat in het Engels nog steeds - een verkorting van de naam Nicolas, zoiets als ons 'Klaas'. Eenvoudige voornamen worden vaak gebruikt om een bepaald (gebrek aan) karakter uit te drukken, denk aan ons 'voor jan lul staan' en 'een houten klaas'. Colin stond voor 'domkop, uilskuiken'. Het werkwoord tamponner betekende 'stampen, slaan', wat ook ten grondslag ligt aan de betekenis van 'stempel', maar wat je in de eerste plaats moet zien als 'slaan op de trommel'. Na de beroemde slag bij Marignan in 1515 (bij de Fransen net zo bekend als onze slag bij Nieuwpoort in 1600), werd een Zwitserse

trommelaarscompagnie Colin-Tampon genoemd, waarschijnlijk omdat jongemannen die bereid waren de trommel te slaan in het Zwitserse leger niet zo snugger werden gevonden, omdat ze daarmee vooral solliciteerden naar de functie van 'kanonnenvoer' en dus een hoge sneuvelkans hadden. De vijand haalde zijn neus op voor het tromgeroffel van deze arme kneuzen.

volgende keer:
leggen we een witte steen neer...

panneaux insolites : bon chemin

op de goede weg

Soms vraag je je af of je wel op de goede weg zit en dan is het erg fijn dat je daarin bevestigd wordt.
Kennelijk werden de buurtbewoners vaak staande gehouden met deze vraag en hebben ze besloten een bordje te plaatsen met 'Ja, dit is de goede weg.'

Al was ik het niet van plan, dan zou ik nog gaan kijken...

volgende keer:
zal het me een rotzorg zijn waar we heen gaan...

français de la rue : nouille

oen / ei
('noedel')

In deze beroemde scène uit Lady and the Tramp (1955) staat de spaghettisliert niet symbool voor dommigheid, maar voor romantiek, ook al heeft de scène tegelijkertijd wel iets sulligs. Feit is in ieder geval dat als je in het Frans iemand voor 'noedel' uitmaakt, je daarmee niet hoog opgeeft van diens intelligentie. Quelle nouille ! betekent zoiets als 'wat een oen' of 'wat een ei'. Het woord nouille verscheen in 1765 voor het eerst in de vorm noudle in de beroemde Encyclopédie. Het woord was rechtstreeks overgenomen uit het Duits (Nudel), maar is in twee jaar tijd al verfranst tot nouille. Je kunt overigens ook van een onnozel iemand zeggen dat hij of zij a bu l'eau des nouilles (lett. 'het spaghettiwater opgedronken heeft'). En hoewel het niets met de vandaag besproken betekenis van nouille te maken heeft, is het voor de kunstliefhebbers onder ons misschien ook aardig te weten dat de style nouille in het Frans een ander woord is voor de Art Nouveau, net zoals wij wel - naast Jugendstil en slaoliestijl - het woord 'spaghettistijl' gebruiken.

volgende keer:
gaan we op zoek naar de goede weg...

piquer un fard

rood aanlopen / een kop als een boei hebben
('snel make-up brengen')

Piquer kan vele betekenissen hebben zoals 'prikken, steken, irriteren', maar ook 'jatten, pikken', maar in de uitdrukking van vandaag betekent het 'snel opbrengen'. Er zit in ieder geval duidelijk een element van snelheid in. Zo is bijvoorbeeld piquer du nez 'vooruit tuimelen' en kan het werkwoord ook 'vooruitvliegen, recht afgaan op' en 'duiken' betekenen. 
Met fard kon je in de dertiende eeuw oneffenheden in je gezicht wegschminken. Tegenwoordig is het vooral ook het Franse woord voor wat wij in het 'Nederlands' 'rouge' noemen. En als je dus plotseling bloost, ziet het eruit alsof je heel snel even wat rouge aanbrengt op je wangen, vandaar piquer un fard...

volgende keer:
gaan we spaghetti eten...