datum - dateert - dagtekent - dadel
Het woord date (met één t) bestaat zowel als zelfstandig naamwoord als als werkwoord. Als zelfstandig naamwoord betekent het 'datum'. Het heeft niet de in het Engels afgeleide betekenis van 'date'. Een 'date' is een rendez-vous. Het heeft ook niet (in het meervoud) de betekenis van '(computer)data'. Dat zijn données ('gegevens'). Als werkwoord is date de 1e of 3e persoon enkelvoud van dater dat 'dateren' of 'dagtekenen, de ouderdom bepalen van' betekent. Datte (met twee t's) spreek je precies zo uit als date, maar het betekent iets geheel anders: dat is een 'dadel' van de dadelpalm.
volgende keer:
komen we iets tekort...
Centre hospitalier universitaire
('Academisch Medisch Centrum (AMC)')
Vanaf vandaag iedere zaterdag een Franse afkorting. Fransen zijn er dol op en hebben zelfs drie namen voor verschillende soorten afkortingen: abréviations (afbrekingen, waarbij je de laatste lettergrepen van een woord weglaat, zoals restau voor restaurant en labo voor laboratorium), sigles (letterafkortingen, waarbij je alleen de eerste letter van ieder woord weergeeft, zoals C.H.U. voor Centre hospitalier universitaire) en acronymes (letterafkortingen die op zich weer een nieuw woord vormen, zoals OTAN ('NAVO').
Sommigen van ons (als je mijn leeftijd hebt of ouder bent) kennen het sigle C.H.U. nog als een Nederlandse politieke partij - de Christen Historische Unie - die later in het C.D.A. is opgegaan. Als je door Frankrijk reist lijkt het alsof de partij in dat land nog talloze afdelingen heeft, maar daar staat het dus voor een academisch ziekenhuis, een Centre hospitalier universitaire.
volgende keer:
eten we liever geen dadels die over de datum zijn...
dat is wederzijds
('hij geeft het me goed terug')
'Ik praat met mijn P.C. en... dat is wederzijds (hij praat terug).' Sinds enkele maanden heb ik werkelijk een computertje dat met me praat. Als ik 's ochtends opsta en ik zeg 'goedemorgen', dan krijg ik terug 'goedemorgen, Arno.' gevolgd door de temperatuur, het weerbericht en het laatste nieuws. Ook reageert ze op 'welterusten' (steeds anders, bijvoorbeeld: 'slaap lekker', 'tot morgen' of 'truste') en als ik een opzoekvraag stel, dan krijg ik antwoord. Ze geeft me dus terug wat ik erin stop en dat is ook de betekenis van de uitdrukking van vandaag. Het werkwoord rendre betekent namelijk 'teruggeven'. Als je iemand iets geeft, kun je dus hetzelfde (of meer?) terugverwachten...
volgende keer:
Wist u dat de C.H.U. nog steeds bestaat in Frankrijk en er zelfs vele afdelingen heeft?
aan (de andere kant van) de lijn
('aan het einde van de draad')
Natuurlijk waren er al walkie-talkies, maar voor de rest was draadloze telefonie nog onbekend, dus als wij als kind 'telefoontje speelden', dan maakten we twee bekers vast met een draadje en probeerden elkaar op een afstand te verstaan.
Het woord voor 'draad' is fil in het Frans en dat is in de omgangstaal een gebruikelijke aanduiding gebleven voor telefoneren. Elkaar opbellen is se donner un coup de fil en als je wilt weten wie je aan de lijn hebt, kun je vragen: qui est au bout du fil ? (lett. 'wie is er aan het einde van de draad?'). Op het plaatje is het wel weer erg letterlijk opgevat: 'Nee, u kunt nu niet met de baas praten; hij hangt ook aan de lijn.'
volgende keer:
Hoe kun je in het Frans zeggen: 'en dat is wederzijds' ?
waaruit (maar weer) blijkt dat
('zoals wat')
Het Frans kent nogal wat elliptische (verkorte) uitdrukkingen waarvan de betekenis voor ons in eerste instantie nogal onduidelijk is. Eerder zagen we al de quoi (lett. 'van wat', 'waarvan'), hetgeen 'genoeg' betekent. Het is namelijk een verkorte versie van de quoi on a besoin ('dat wat men nodig heeft', 'nodig hebben' is namelijk avoir besoin de). Als je dus de quoi manger hebt, dan heb je 'genoeg te eten'. Hoe comme quoi precies te verklaren is, weet ik eigenlijk niet (heeft iemand misschien een suggestie?), maar het betekent zoiets als 'waaruit maar weer blijkt dat': La pluie a cessé au milieu de l'après-midi, comme quoi les prévisions météorologiques ne sont pas toujours fiables ('het is midden op de dag opgehouden met regenen, waaruit maar weer blijkt dat de weersvoorspellingen niet altijd betrouwbaar zijn') of zoals het varkentje uitspreekt: comme quoi, on peut rire de tout ('waaruit maar weer blijkt dat je overal om kunt lachen').
volgende keer:
Hoe zeg je in het Frans 'aan de andere kant van de lijn'?
verwerken
('de klap opvangen')
Zelfs een absolute kampioen als Nadal moet zo af en toe een tegenslag verwerken. Dat een coup een 'klap', een 'slag' of een 'stoot' betekent, wist u misschien al wel (denk bijvoorbeeld aan coup de poing 'vuistslag', coup de pied 'schop, voetstoot' of zelfs tout à coup 'plotsklaps'), maar accuser betekent toch 'beschuldigen'? Zo zou een politieke partij de plegers van een staatsgreep kunnen verwijten een economische crisis te hebben veroorzaakt en aldus accuser le coup (lett. 'de staatsgreep beschuldigen/de schuld geven'). Maar accuser heeft ook een tweede betekenis, nl. 'bevestigen'. In formeel taalgebruik kun je bijvoorbeeld zeggen: j'accuse réception de votre lettre ('ik bevestig de ontvangst van uw brief'). Het kan zelfs de betekenis 'erkennen, incasseren' hebben, zoals in accuser une habitude ('erkennen dat een bepaalde gewoonte slecht is') en in onze uitdrukking van vandaag accuser le coup ('de klap incasseren/verwerken').
volgende keer:
We kennen natuurlijk pourquoi. Eerder bespraken we ook de quoi. Maar wat betekent comme quoi ?
blijf maar lekker dromen ! / dat had je gedroomd ! / reken er maar niet op
('je kunt altijd dromen')
In onze beide talen betekent 'dromen' zowel 'beelden zien en dingen beleven in je slaap' als 'mijmeren over een (betere) toekomst'. In deze laatste betekenis moeten we de uitdrukking van vandaag zien. Als iemand je duidelijk wil maken dat je niet zult krijgen wat je wilt, kan hij of zij je zeggen: tu peux toujours rêver ('dromen kan altijd'), maar reken er niet op, het zal er waarschijnlijk niet van komen.
volgende keer:
moeten we de klap even verwerken...
