toute proportion gardée

naar verhouding
('alle verhouding behouden')

In het Nederlands vertaald levert deze uitdrukking een bijzonder binnenrijm op die het Frans niet heeft. Toch komt 'behouden' ook een beetje vreemd over, omdat je je eigenlijk juist iets moet veranderen in de manier waarop je naar dingen kijkt, vandaar ook het Latijnse mutans mutandis (lett. 'veranderend wat veranderd moet worden'). In de achttiende eeuw is de Franse variant toute proportion gardée in de taal verschenen, waarbij niet zozeer aan de betekenis 'behouden' moet worden gedacht maar aan prendre garde ('opletten'). Je moet dus opletten en je de zaken even in de juiste verhouding voorstellen...

volgende keer:
blazen we de bank op...

c'est de bonne guerre

dat zijn de regels van het spel
('het is van goede oorlog')

'Vechten voor de vrede, dat lijken de regels van het spel te zijn'.

In de uitspraak van Roland Barthes zit een flinke tegenstelling - hopelijk een paradox - tussen de begrippen 'vrede' en 'oorlog'. 

En wat die regels van het spel betreft, die zijn momenteel te reduceren tot het recht van de sterkste...

volgende keer:
proberen we het proportioneel te houden...

taper dans l'oeil

bij iemand in de smaak vallen
('in het oog tikken')

In de zeventiende eeuw kon van vrouwen die er aantrekkelijk uitzagen gezegd worden dat ze donnaient à la vue (lett. 'aan het zicht gaven'). In de negentiende eeuw werd het werkwoord donner vervangen door taper ('tikken, slaan') om het meer kracht te geven. Daarna kwam al snel de variant met l'oeil ('het oog'), de zetel van het zicht. Nu kan het ook gezegd worden van mooie dingen die je in het oog vallen. En ik mag toch aannemen dat het niet alleen meer geldt voor de hetero male gaze, maar voor de gaze in het algemeen, male of female...

volgende keer:
vragen we ons af wat een goede oorlog is...

en faire une pendule

schromelijk overdrijven
('er een pendule van maken')

Als je iets kleins opblaast tot grote proporties, zeg maar van een mug een olifant maakt, dan maak je er in het Frans of wel een hele kaas van (en faire tout un fromage) of een klok (en faire une pendule). Waarom juist deze twee voorwerpen? Dat blijft even gissen. Bij de kaas moet je misschien denken aan van die grote molenwielachtige kazen, maar die verwacht je eerder in kaasland Nederland dan in Frankrijk die vooral kleinere kazen produceert. En het maken van een klok lijkt me een precisiewerkje dat veel aandacht vereist. Maar laten we het niet groter maken dan het is...

volgende keer:
sla ik u een blauw oog...

dessins humoristiques : dépistage de cancer

voorkomen is beter dan genezen

- Gefeliciteerd! Het is een meisje.

= Kunnen we haar meteen een borstkankeronderzoek laten doen en preventief laten opereren?

volgende keer:
drinken we een druppel...

dessins humoristiques : c'est injuste

oneerlijk

De zwaarste schouders moeten de zwaarste lasten dragen...

Dat is zóóóóóó oneerlijk. 

Daarom stemmen de zwakke schouders massaal op 'verstandige' partijen, uit solidariteit met die arme mensen...

volgende keer:
doen we een bevolkingsonderzoek...

occuper le devant de la scène

in het midden van de belangstelling staan / gezet worden
('de voorkant van het podium bezetten')

... maar dan natuurlijk niet met je rug naar het publiek en met de schijnwerpers op je gericht. Ja, dan word je gezien...

volgende keer:
vinden we het niet eerlijk...