mettre hors de cause

ontlasten / vrijspreken
('buiten (de) zaak zetten')

Vandaag bespreken we niet één uitdrukking, maar een hele serie met het voorzetsel hors (de)  dat 'buiten, behalve' betekent. U kent het misschien wel uit het bijwoord dehors dat letterlijk 'buiten' betekent, net als à l'extérieur. En dehors de en hors de betekenen in de meeste gevallen 'buiten' in overdrachtelijke zin. Hieronder volgen een paar voorbeelden van vaste uitdrukkingen met hors (de):
In de Tour de France worden bergbeklimmingen in een moeilijkheidscategorie ingedeeld, van de 3e tot de 1e categorie oplopend in moeilijkheidsgraad. Sommige beklimmingen worden zo zwaar ingeschat dat ze hors catégorie worden genoemd, wij zeggen dan 'in de buitencategorie'. 
Hors de combat betekent 'buiten gevecht'. Iets wat uit de handel wordt genomen is hors commerce. Hors concours betekent 'buiten mededinging', te vergelijken dus met de buitencategorie. Iets wat absoluut zeker is, is hors de doute ('buiten twijfel') en als je iemand de deur wijst kun je zeggen: Hors d'ici ! (d'ruit!, lett. hier(naar)buiten). Iemand of iets wat onvergelijkelijk en weergaloos is, is hors pair ('zonder (buiten) gelijke') en iets wat niet te betalen is hors de prix. Hors de question betekent 'geen sprake van' en onlangs zagen we nog hors (de) saison in de betekenis van 'buiten het seizoen' of 'ongelegen'. Iets wat niet in serie maar apart geproduceerd wordt heet hors série. Is iemand of een apparaat buiten dienst dan is het hors service, is het hors d'usage dan is het in onbruik geraakt of kapot. En misschien raak je hors de soi ('buiten zichzelf') als je plotseling ontdekt dat je iets wat je net voor heel veel geld hebt aangeschaft,  hors taxes ('taxfree') voor een veel lagere prijs had kunnen verkijgen.

volgende keer:
betalen we de hoogste prijs...

il y a une couille dans le potage

er is een kink in de kabel / er ligt een addertje onder het gras
('er ligt een teelbal in de soep')

Velen van ons willen ballen in de soep, maar als we zo'n bal erin tegenkwamen, zouden we toch op zijn minst heel vreemd opkijken. De uitdrukking schijnt te zijn ontstaan in de vorm il y a une touille dans le potage. In de Vendée betekende het woord touille 'soeplepel'. Als er een bord soep met de lepel er nog in werd aangetroffen, kon dat betekenen dat de eter het bord had laten staan omdat er iets in zat wat hem of haar niet beviel. Fransen uit andere regionen verstonden het woord touille niet en in de volksmond werd het al gauw een couille, een teelbal dus. Smakelijk eten!

volgende keer:
gaan we buiten ons boekje...

hors de saison

ongelegen / op een ongelegen moment
('buiten seizoen')

Nu producten uit en over de hele wereld naar supermarkten worden vervoerd, zijn we haast niet anders gewend dan dat we alle groenten en fruit bijvoorbeeld op ieder moment van het jaar kunnen kopen. Wie bewust koopt en het milieu niet te veel wil belasten en/of wie langer meegaat dan vandaag, weet echter dat er voor alle producten - althans in de eigen regio - een bepaald seizoen bestaat. We kennen dat nog uit sommige uitdrukkingen (als de r in de maand zit bijvoorbeeld). Daarbuiten zijn de betreffende producten dus eigenlijk niet verkrijgbaar. Wie dan een lokaal product wil verkrijgen, komt op een ongelegen moment.
Je zult dan dus moeten wachten tot het ideale seizoen weer terugkomt, tenzij... het n'est plus de saison ('het heeft afgedaan'). Onzeker wanneer het het seizoen is voor je favoriete product? Vraag het aan de groenteman, die heet in het Frans le marchand de(s) quatre saisons...

volgende keer:
treffen we iets bijzonders aan in de soep...

bon chien chasse de race

de appel valt niet ver van de boom
('goede ras-jachthond')

Honden worden gefokt op bepaalde raskenmerken, waardoor ze inmiddels vaak behoorlijk ver afstaan van hun directe familieleden, de wolven. Zo kunnen ook mensen heel beschermd of misschien liever gezegd afgeschermd worden opgevoed binnen een bepaalde familie of sociale klasse, waardoor je al gauw 'zo vader zo zoon' krijgt en 'de appel niet ver van de boom valt'.

volgende keer:
vallen we een beetje buiten het seizoen...

dessins humoristiques : cacher la vue

het uitzicht bederven

'Ik bederf het uitzicht niet, ik bén het uitzicht.'

volgende keer:
gaan we eropuit met jachthonden...

dessins humoristiques : accro au smartphone

verslaafd aan je smartphone

Deze maand is er een initiatief 'mei, socials vrij'. Wie gaat dat lukken?

- Ik ben niet verslaafd aan mijn smartphone! Ik kan het bewijzen, ik heb een app die me waarschuwt als ik verslaafd word. En die heeft me nog niets laten weten.

volgende keer:
hebben we een slecht uitzicht...

ça va chercher dans les cent euros

dat gaat wel zo'n honderd euro kosten / dat gaat in de papieren lopen
('dat gaat in de honderd euro zoeken')

In plaats van cent euros kun je natuurlijk ook een ander bedrag invullen. In het Nederlands houden we het meestal vaag en duiden we met 'papieren' een onbepaald aantal bankbiljetten aan. Er kan in het Frans trouwens ook iets anders dan geld worden ingevuld: bijvoorbeeld ça va chercher dans les archives, als er nog een flink onderzoek moet worden gepleegd in de archieven. Het idee bij een geldbedrag is dus dat er fondsen moeten worden aangeboord, dat je op zoek moet gaan naar de benodigde financiële middelen.

volgende keer:
kijken we op onze smartphone...