le nerf de la guerre

 

het slijk der aarde / de zenuw van de oorlog (geld)

Toen het woord nerf in de elfde eeuw aan het Latijnse nervus ontleende, had het nog niet de huidige specifieke betekenis van 'zenuw', maar was het de algemene benaming voor een krachtige 'vezel' en stond het metaforisch dus ook voor 'kracht' of 'essentieel onderdeel'. En om oorlog te kunnen voeren, moet je over flinke financiële middelen beschikken, anders word je vrijwel zeker verslagen door een beter bemiddelde vijand. In de zestiende eeuw verscheen bij Rabelais voor het eerst le nerf des batailles en een eeuw later het huidige nerf de la guerre in de betekenis van 'geld'. 

volgende keer:

We begonnen deze post met een goed bemiddelde eend. Maar waar staat een eend nog meer voor?...

In mijn volgende album pak ik
een andere ziekte aan die veel
voorkomt in door de overheid 
gefinancierde ziekenhuizen:
de zenuw van de oorlog!

panneaux insolites : destinations de vacances

bijzondere borden: ongerealiseerde vakantieplannen

En Pierre... waar hadden we allemaal heen kunnen gaan corona volente? In Hongkong was het al onrustig voordat het virus er huis ging houden. Rio de Janeiro... zeker niet zolang die idiote Bolsonaro daar de scepter zwaait. Glasgow? Eerst maar eens even de Brexit verwerken en Beiroet (door mij daadwerkelijk gemist dit jaar)? Commentaar overbodig. Ach, het had zo mooi kunnen zijn... Maar Ootmarsum is ook schitterend.

volgende keer:

krijgen we de zenuwen van de oorlog...

français de la rue : #balance ton porc

 

verlink je varken

(#metoo, 'schommel je varken')

Toen vanuit Amerika de #metoo-beweging opkwam, verscheen er op Twitter meteen de Franse variant: #balancetonporc. Balancer betekent in standaard Frans 'schommelen' (zie plaatje) maar in straattaal is het 'aangeven, verlinken' en in die betekenis werd het dus gebruikt in de Franse metoo-hashtag. 

Op de cartoon rechts is men al begonnen met een poging tot heropvoeding van de 'varkens'. Slechts met moeite krijgt de cursist bij het zien van het plaatje het woord dame uit zijn mond. Het eerste wat hij dreigt te zeggen is sa... salope, vul ik maar in ('slet').

volgende keer:

bekijken we waar we allemaal naar op vakantie hadden kunnen gaan...

été indien

 

nazomer / oudewijvenzomer

('Indiaanse zomer')

Voorlopig hebben we eerder een voorherfst dan een nazomer, maar wat wil je ook na zo'n voorjaar en zomer... Toch zou het mooi zijn als we in al deze corona-ellende ook nog getrakteerd zouden worden op zo'n mooie nazomer als we kennen uit het noordoosten van de Verenigde Staten en Canada. Uit dit laatste land is de uitdrukking Indian summer afkomstig, waarbij Indian uiteraard niet verwijst naar India of Indië, maar naar de inmiddels politiek incorrect geworden term voor native Americans. In de achttiende eeuw trokken deze bewoners van Canada zich in zo'n Indian summer korte tijd terug in het binnenland om zich voor te bereiden op de winterjacht. 

In Frankrijk wordt zo'n korte periode van aangename temperaturen laat in de herfst ook wel een été de la Saint-Martin genoemd. Sint Maarten valt op 11 november, de elfde van de elfde dus, waarop dit jaar voor het eerst de carnavalsvoorbereidingen niet van start zullen gaan...

volgende keer:

zetten we varkens in een schommel... 

la part du lion

het leeuwendeel

('het deel van de leeuw')

Deze uitdrukking verscheen voor het eerst in de Franse taal in 1832 in Victor Hugo's Notre-Dame de Paris maar lijkt te zijn geïnspireerd op La Fontaines fabel La génisse, la chèvre et la brebis, en société avec le lion ('de vaars, de geit en het schaap in het gezelschap van de leeuw'). Ze hebben samen een hert gevangen en besluiten het eerlijk te delen. Maar als de leeuw het eerste deel heeft genomen zegt hij: « Elle doit être à moi, dit-il; et la raison / C'est que je m'appelle Lion : / À cela l'on n'a rien à dire. / La seconde, par droit, me doit échoir encor : / Ce droit, vous le savez, c'est le droit du plus fort / Comme le plus vaillant, je prétends la troisième./ Si quelqu'une de vous touche à la quatrième, / Je l'étranglerai tout d'abord. » / Encore une fois, la loi du plus fort avait frappé ! ('Dat is natuurlijk voor mij, zei hij, en de reden / Is dat ik Leeuw heet : / Daar kan niemand iets tegen in brengen. / Het tweede (deel), komt me rechtens ook toe / Dat recht is, zoals jullie weten, het recht van de sterkste / Aangezien ik de heldhaftigste ben, maak ik aanspraak op het derde deel. / Als iemand van jullie aan het vierde deel komt / Dan draai ik haar meteen de nek om.' / En zo had de wet van de sterkste weer eens toegeslagen!

Voor wie de hele fabel wil horen:

volgende keer:

hopen we op een ouwewijvenzomer...

le denier de la veuve

bescheiden bijdrage/inkomsten van een arme / het penningske van de weduwe

('de penning van de weduwe')

Een denier (van het Latijnse denarius) was eeuwenlang (van de elfde tot de negentiende) de aanduiding voor munten van verschillende waarde.

De uitdrukking 'penning van de weduwe' verwijst naar de Bijbel. Zowel in het evangelie van Marcus als dat van Lucas wordt verteld dat  op een dag vele mensen geld gooiden in de offerkist. Toen op een gegeven moment een arme weduwe twee kleine muntjes erin deponeerde, vertelde Jezus zijn leerlingen dat volgens hem deze arme weduwe meer bijdroeg dan alle anderen, omdat de anderen er alleen inwierpen wat ze konden missen, terwijl de weduwe haar bescheiden bijdrage eigenlijk zelf hard nodig had om in haar bestaan te kunnen voorzien.

De bescheiden bijdrage is dus de eerste betekenis van de uitdrukking, maar deze is vervolgens ook verschoven naar de tweede, die natuurlijk automatisch daarmee verbonden is.

volgende keer:

zullen we zien dat het leeuwendeel van de Franse uitdrukkingen ook in het Nederlands bestaat...

faire amende honorable

 

zijn ongelijk erkennen / bakzeil halen

('achtenswaardig boete doen')

Bij het woord amende denk je nu in eerste instantie aan een (verkeers)boete, zoals op het plaatje het geval is. Het werkwoord amender betekent van oorsprong 'een fout verbeteren/repareren'. Vandaar ook dat bijvoorbeeld een wet geamendeerd kan worden, wat dus eigenlijk betekent dat de nieuwe wet wordt gezuiverd van bestaande foutjes.

In de zestiende eeuw betekende faire amende honorable dat je publiekelijk boete moest doen voor gemaakte fouten. In de achttiende eeuw was de uitdrukking al afgezwakt. Het kon toen al betekenen dat je excuses maakte voor mindere vergrijpen. 

Het woord honorable heeft ermee te maken dat je je fout publiekelijk moest bekennen, waardoor er dus sprake was van eerverlies. Daartegenover stond de amende profitable waarbij je je vergrijp kon afkopen met een geldelijk bedrag, inderdaad de boete zoals we die nu nog kennen. Niemand hoeft te weten dat je die boete hebt betaald, dus je eer blijft intact...

volgende keer:

vragen we ons af hoe hoog een weduwepensioen nog is...