We hebben allemaal wel een woordje Frans geleerd op school. We kennen de rijtjes van être en avoir, zeggen 'bonjour' en 'au revoir', maar eenmaal in Frankrijk staan we soms met onze mond vol tanden en blijken die Fransen ineens heel andere dingen te zeggen dan we op school geleerd hebben. Hoe zeg je de dingen nou echt in het Frans van vandaag?
Typischfrans is ook te vinden op BlueSky https://bsky.app/profile/arnogerrits.bsky.social
visiteren - opzoeken Steden, landen, musea e.d. kun je prima visiter in het Frans, maar bij personen doe je dat alleen als ze iets onder (of tussen) de leden hebben. Zo kan een arts zijn patiënten bezoeken of kan de marechaussee of de politie iemand visiteren om te kijken of je geen metalen voorwerpen op je lichaam draagt of bijvoorbeeld drugs inwendig vervoert. Dus als je je grootouders met een bezoek wilt vereren, zeg dan niet je vais visiter mes grands-parents, tenzij je hun behandelend arts bent natuurlijk. Voor het opzoeken van mensen gebruik je doorgaans de combinaties aller voir en venir voir (afhankelijk van wie het zegt: degene die op bezoek gaat, gebruikt aller voir en als je vraagt of de ander je komt opzoeken, kun je zeggen tu viens me voir ?). Iets officiëler klinkt rendre visite à : le roi a rendu visite au maire ('de koning heeft de burgemeester een bezoek gebracht'). Maar wees dus liever voorzichtig met visiter en reserveer dat voor bijvoorbeeld un musée. volgende keer: kunnen we iets op onze buik schrijven...
hou je kop / hou op met dat geleuter ! ('stop je wagen/kar (Ben-Hur)!') Eigenlijk zou het arrête ton charre (afgeleid van het werkwoord charrier 'overdrijven, te ver gaan') moeten zijn, maar eigenlijk schrijft niemand dit woord meer zo. Het woord is verward met char ('gevechtswagen, kar') en dan is het woordspelletje snel gemaakt. Door ook nog eens Ben-Hur toe te voegen, zeg je letterlijk 'Stop je wagen, Ben-Hur'. Tijdens die Romeinse wagenrennen ging men misschien ook wel eens te ver in zijn enthousiasme, maar zie zo'n wagenrenner maar eens te stoppen... volgende keer: gaan we op visite...
weer terug bij af zijn, een illusie armer zijn ('dikke Jan zijn als voorheen') 'En zo ben ik weer terug bij af, met een mooie bult erbij...' of 'En zo ben ik weer een illusie armer en een flinke bult rijker', verzucht Kuifje op het plaatje hiernaast. Met Gros-Jean ('dikke Jan') werd vroeger een boerenkinkel of een simpele ziel aangeduid. Al gaf je zo iemand goede tips om vooruit te komen, hij bleef altijd even dom als hij al was, zo was het vooringenomen idee. Devant dat nu alleen 'voor (van plaats)' betekent werd vroeger ook gebruikt in de betekenis avant ('voorheen'). De uitdrukking werd gepopulariseerd door Jean de La Fontaine in zijn fabel La laitière et le Pot au Lait ('het melkmeisje en de kan met melk') waarin een jonge vrouw een kan met melk op haar hoofd vervoert en zich intussen verheugt op de dingen die ze in de toekomst allemaal kan realiseren met het geld dat ze voor de melk zal ontvangen. Van blijdschap maakt ze een sprongetje... en de kan valt van haar hoofd.
volgende keer: gaan we maar niet overdrijven, zoals Ben Hur...
met stomheid geslagen zijn ('gemeduseerd worden') 'Meduseren' bestaat natuurlijk niet in onze taal, maar voor wie iets van de Griekse mythologie weet, is duidelijk wat ermee wordt bedoeld. Medusa was met haar twee zussen Stheno ('de sterke') en Euryale ('de vérspringende') een van de drie Gorgonen, die in plaats van een haartooi levende slangen op hun hoofd droegen. Medusa ('de bezwangerde') werd door Poseidon verleid, wat de jaloezie opwekte van Athene, die haar daarom een bijzondere duistere kracht verleende: iedereen die haar in de ogen keek, veranderde meteen in steen. Welnu, als je met stomheid door iets geslagen bent, wil je ook nog wel eens bevriezen in je houding, alsof je versteend bent, alsof je dus Medusa in de ogen gekeken hebt. volgende keer: zijn we een illusie armer...
met zijn vingers / met zijn tien geboden eten ('eten met de vork van vader Adam') In het westen zijn we niet anders gewend dan dat we met mes en vork eten, maar dat is niet altijd zo geweest. In de Middeleeuwen was het mes het belangrijkste tafelgerei en dan alleen nog maar om het vlees in stukken te verdelen. Een pap- en soeplepel zal er ongetwijfeld ook geweest zijn. Maar de vork verscheen (aanvankelijk met twee tanden) pas in het vijftiende-eeuwse Italië en werd een eeuw later pas door Maria de Medici geïntroduceerd aan het Franse hof, ook weer om vlees te eten. Daarvoor at men eeuwenlang met de vingers zoals onze eerste voorvaderen ook gedaan moeten hebben. We gaan er tenminste niet van uit dat Adam de appel eerst keurig met een mes in vier partjes sneed om die vervolgens aan een vorkje te prikken... volgende keer: zijn we met stomheid geslagen...
niet aan zijn trekken komen, niet uit de verf komen ('op zijn honger blijven') Geconfronteerd met de kleine porties van de nouvelle cuisine verlangt deze eter terug naar de fundamentele keuken. Hij blijft met honger zitten en komt dus niet aan zijn trekken. Als je niet krijgt waarop je had gehoopt of als iets bij nader inzien tegenvalt, kun je deze uitdrukking gebruiken en dat kan in allerlei contexten, bijvoorbeeld: Il n'y avait pas grand chose à voir dans ce musée. Je suis un peu resté sur ma faim ('er was niet zo veel te zien in dit museum. Ik kwam niet echt aan mijn trekken.') volgende keer: Hoe kun je in het Frans zeggen dat je met je handen ('je tien geboden') eet?
ergens kind aan huis zijn ('zijn servetring hebben') Vanaf de Renaissance ontwikkelen zich in Frankrijk en daarbuiten de geraffineerde tafelmanieren. Daarvoor at men met name met de hand. Men veegde zijn handen af aan het tafelkleed of aan servetten die iedereen kon gebruiken. Pas in de negentiende eeuw verschenen de servetringen die moesten voorkomen dat in hoog gezelschap de servetten onderling verwisseld werden. En zo had iedereen dus zijn eigen rond de serviette. Met die servetring kon ieders individuele servet worden opgeborgen tussen lunch en diner. Wie dus beschikte over een eigen servetring, was dus ergens kind aan huis. Al gauw verschoof de betekenis van 'stamgast' naar 'graag geziene gast' of graag of niet, maar in ieder geval veel geziene gast in bijvoorbeeld een ministerie of een groot bedrijf. volgende keer: Hoe kom je in het Frans niet aan je trekken?
