panneaux insolites : optique le borgne

bijzondere borden: Eenoog Optica

Als nomen omen is, zou je hier dan wel je o(o)g(en) op laten meten? Of kun je hier misschien alleen monocles kopen? Het maakt de meting natuurlijk wel een stuk overzichtelijker met maar één oog...

volgende keer:
hebben we weinig trek...

français de la rue : la ferme !

hou je bek!
('de boerderij' ?)

Waarom zeggen Fransen 'de boerderij' als je je mond moet houden? Zijn zij de boerenprotesten zo zat dat ze hun bezwaren al helemaal niet meer willen aanhoren?

Nee, ze zeggen natuurlijk helemaal niet 'de boerderij', maar 'sluit hem'. La ferme is een verkorting van Ferme ta gueule ! ('Hou (lett. doe dicht) je bek/muil'). Normaal gesproken volgt in een gebiedende wijs bevestigend het persoonlijk voornaamwoord (-la) de persoonsvorm (Ferme) en zou je dus Ferme-la moeten zeggen. Dat wordt inderdaad ook wel gezegd. Vermoedelijk is de vorm met het persoonlijk voornaamwoord vóór de persoonsvorm op zich weer een inkorting van het zinnetje Il faut que tu la fermes ! ('Je moet hem dichtdoen'). Maar de overeenkomst met 'de boerderij' blijft natuurlijk wel grappig...

volgende keer:
gaan we een nieuwe bril uitzoeken...

ne pas avoir les yeux en face des trous

zijn ogen in zijn zak hebben
('de ogen niet tegenover de gaten hebben')

Het is misschien een wat onsmakelijk verhaal om mee te beginnen, maar als mijn geliefde moeder 's ochtends aandrang voelde tot het afleveren van een grote boodschap, dan moest ze eerst even wat rondlopen, omdat 'het nog niet voor het gat lag'. 
In het Frans bestaat dat zelfde beeld t.a.v. de ogen; die kunnen soms ook niet precies voor het gat liggen. In onze taal hebben we ze dan zelfs in onze zak. Je kunt in het Frans overigens sinds de zeventiende eeuw ook les yeux de travers hebben; dan staan je ogen verkeerd in hun oogkassen. Ook dit fysieke probleem wil zich nog wel eens vroeg in de ochtend voordoen, als de ogen zich nog moeten aanpassen aan hun hernieuwde activiteit na een aantal uren inactiviteit tijdens de nacht. De stap naar de figuurlijke betekenis van 'je ogen (niet) in je zak hebben' is natuurlijk maar een kleine.

volgende keer:
gaan we naar de boerderij (?)...

marchand de sommeil

huisjesmelker
('slaapverkoper') 

In feite doe ik al een beroep op slaapverkopers - handelaren in melatonine, cbd-olie e.d. verdienen fortuinen aan mij - maar in Frankrijk zou ik bedrogen uitkomen. Een marchand de sommeil verkoopt namelijk geen slaapmiddelen, maar krotwoningen tegen te hoge prijzen. Daarin vind je inderdaad eerder slapende vleermuizen zoals op het plaatje. Waarom een huisjesmelker in het Frans een marchand de sommeil genoemd wordt, is mij niet duidelijk. Als ik het slachtoffer van zo iemand was, zou ik vast geen oog dicht doen van het idee dat ik me zo heb laten bekopen, maar ja... wat is voor mij geen reden om me uit mijn slaap te houden?...

volgende keer:
heb ik mijn ogen in mijn zak...

dormir comme un sabot

slapen als een os
('slapen als een klomp')

Het plaatje hoort eigenlijk bij de variant dormir comme un bébé ('slapen als een baby'). Er bestaan vele vergelijkingen. Als een baby, een roos en zelfs een klomp zo goed kunnen slapen, waarom lukt het mij dan nog steeds zo slecht? Ach, u moet maar denken dat u dan dit blog ook had moeten missen, dat immers is ontstaan na een van mijn vele nuits blanches ('slapeloze nachten') en vannacht heb ik toch weer een positief record gevestigd van wel vijf uur, dus laat ik niet klagen maar mijn zegeningen tellen...
Maar terug naar het onderwerp van mijn jaloezie: hoezo kan een klomp zo goed slapen? Daar is dus geen reden voor. Het gaat hier niet om de houten schoen die sinds de vijftiende eeuw in het Frans wordt aangeduid met het woord sabot maar om de çabot dat vanaf de elfde eeuw de benaming was voor een tol. Als een tol aan het draaien wordt gebracht, lijkt hij enige tijd door zijn grote snelheid juist stil te staan en maakt hij een licht snorrend geluid, wat kennelijk deed denken aan iemand die diep in slaap was.
Maar bij mij blijft mijn hoofd maar tollen door de gedachten die ik niet stop kan zetten...

volgende keer:
Misschien moet ik de volgende keer maar eens te rade gaan bij een slaapverkoper...

un baiser de Judas

een judaskus

Als iemand op een slinkse wijze verraden wordt, kan men in onze beide talen zeggen dat hij of zij een Judaskus krijgt. Het gaat hier niet om de judas, benaming voor het kijkgaatje dat in sommige voordeuren zit dat verraadt wie er aan de andere kant van de deur staat, hoewel ook hier het 'verraad' centraal staat. De judaskus verwijst uiteraard naar de kus die Jezus' apostel Judas Iskariot volgens de bijbel aan zijn leermeester gaf om hem uit te leveren aan het religieuze gezag. De soldaten die op zijn voorstel naar de ontmoetingsplek waren gestuurd konden Jezus arresteren zodra Judas hem door middel van zijn vriendschappelijke maar verraderlijke gebaar aangewezen had. Het vervolg is bekend: Judas kreeg de hem beloofde dertig zilverlingen, Jezus werd in de boeien geslagen, berecht, gemarteld en gekruisigd. Uit wroeging hing Judas zich op aan een boom...

volgende keer:
hoop ik toch eindelijk eens te slapen als een os...

brève de comptoir

Als je in de kroeg geen onzin mag
uitbraken, waar dan wel? - Precies.

kroegenpraat
('kort barbericht')

Een brève is normaal gesproken een kort bericht in de krant en de comptoir (daar waar geteld wordt) is de 'toonbank' of 'bar' (het is trouwens ook het woord waar ons 'kantoor' uit ontstaan is). Je hoeft niet vaak aan de toog hebben gezeten om je voor te stellen op welke wijze daar het weer, de politiek en de toestand van de wereld besproken worden...

volgende keer:
krijgt u een judaskus...