mettre un bémol

een toontje lager zingen, inbinden, afzwakken
('een mol zetten')

Met een molteken (omcirkeld) verlaag je een noot met een halve toon. Figuurlijk kun je natuurlijk ook een toontje lager zingen. In het Nederlands heet een bémol een 'mol'. Het teken waarmee je een noot een halve toon verhoogt (#) heet een 'kruis'. In het Frans heet dit een bécarre. Het gedeelte bé komt van de noot b (in een oktaaf gaan de noten van c via d, e, f, g, a en b weer naar c). Een verlaagde b heet bij ons 'bes' (in het Frans si bémol) en bijvoorbeeld een verhoogde f heet bij ons 'fis' en in het Frans fa bécarre. De woorddelen mol en carre verwijzen naar de vorm van het teken: de heeft een bol buikje (une panse molle) en dat van het kruis is vierkant (carré). 

volgende keer:
hebben we vierkante voeten...

une vache à lait

een melkkoe

Net als in het Nederlands kun je iemand die je voor geld uitbuit een melkkoe noemen, une vache à lait. Niet een vache de lait. Het mag dan zo zijn dan de meeste uit twee zelfstandige naamwoorden samengestelde woorden in het Frans verbonden worden met het voorzetsel de (pomme de terre, station de métro) maar dan geeft het tweede deel een eigenschap aan als herkomst, inhoud of een geheel. Als het tweede deel de bestemming aangeeft, dan wordt het voorzetsel à gebruikt en zo kun je dus een tasse de thé ('een kopje thee', nl. een kopje met thee als inhoud) onderscheiden van een tasse à thé ('een theekopje', nl. een kopje bestemd voor thee). De vache à lait wordt dus echt gehouden voor haar melk. Eigenlijk is dat haar enige belang in dit geval.

volgende keer:
zijn we even in mineur...

une voix de rogomme

een rauwe stem (door te veel alcohol)
('een rogommestem')

Taalkundigen hebben geen idee wat de herkomst is van het woord rogomme, alleen dat het vanaf het eind van de zeventiende eeuw de naam van een eau-de-vie is.

Op het plaatje vraagt de vrouw aan de politieagent waarom hij haar man arresteert, want wat hij uitroept is alleen maar het effect van de drank (rogomme).

Daar heeft de politieagent schijt aan (je m'en bats l'oeil). Wat hem betreft is er geen excuus voor opruiend geschreeuw (un cri séditieux). 

volgende keer:
hebben we het over melkkoeien...

grosse légume

hoge piet / kopstuk
('dikke groente')

Gros betekent 'dik' maar kan ook gebruikt worden in de betekenis 'groot'. Midden negentiende eeuw stond la légume (het woord 'groente' is trouwens mannelijk: le légume) in het argot voor 'hogere officier', misschien omdat zo'n hoge officier zelf het slagveld niet op hoefde en een vegeterende zitfunctie kon uitoefenen. En dan ontwikkel je vanzelf een buikje...

volgende keer:
hebben we een rauwe stem...

dessins humoristiques : il rapetisse

hij wordt kleiner!

'Ik begrijp het niet! Hij wordt kleiner!'

Commentaar overbodig...

volgende keer:
oogsten we grote groente...

panneaux insolites : foi, foie, fois

spellingslogica

De Franse spelling kan soms ondoorgrondelijk zijn. Hoe leg je je dochter uit dat het woord foi ('geloof') vrouwelijk is, terwijl het niet op een -e eindigt, foie ('lever') mannelijk is, terwijl het juist wel op een -e eindigt en une fois ('één keer') enkelvoud is, terwijl het op een -s eindigt...

volgende keer:
vragen we ons af waarom de jeugd kleiner wordt...

ce n'est pas de refus

ik zeg geen nee
('het is geen weigering')

Encore un peu de tarte ? Ce n'est pas de refus.

Wat valt er verder over te zeggen? De uitdrukking spreekt helemaal voor zich, lijkt me. 

volgende keer:
onderzoeken we de logica van de Franse spelling...